مسلسل Outlander

يا له من خبر أفرح قلبي: الموسم السابع من 'Outlander' بدأ يُعرض فعلاً في 16 يونيو 2023 على قناة Starz في الولايات المتحدة. بصراحة كنت أترقّب الإعلان الرسمي شهورًا، والحلقة الأولى نزلت ثم تتابعت الحلقات أسبوعياً، فالموسم اتبع أسلوب العرض الأسبوعي التقليدي بدل الإطلاق الكامل دفعة واحدة. لو كنت خارج أمريكا فقد تتأخّر مواعيد العرض حسب المنطقة؛ في كثير من الدول الحلقات وصلت لاحقًا عبر المنصّات التي تملك حقوق العرض مثل بعض لاحقات Amazon Prime أو شبكات بث محلية.

اللي أحب أقوله أن الموسم السابع لم يغير الروح الأساسية للسلسلة: حكاية الزمن، العلاقات، والمناظر الاسكتلندية الخلابة مستمرة، لكن الإيقاع تطوّر وشعرته أقرب لكتب السلسلة في بعض اللحظات. بالنسبة لي، متابعة كل حلقة وانتظار نقاشها مع أصدقاء المنتدى كان جزء من المتعة — صوت الموسيقى، تطوّر شخصيات مثل كلير وجيمي، وبعض التحولات في الحبكة جعلتني أقفز من المقاعد مرات. أخيراً، مشاهدة الموسم هذا أعادت لي الشغف بالكتب مرة أخرى، شعور لطيف كلما يعود المسلسل إلى الشاشات.

فیلم 'Outlander' در سینماهای ایران نمایش عمومی گسترده‌ای نداشت؛ حقیقتش این است که هیچ زمان مشخصی مثل یک «اکران سراسری» برایش ثبت نشده که بتوانم تاریخ دقیقی بگویم. این فیلم که در سال‌های ۲۰۰۸–۲۰۰۹ بیرون آمد، به‌خاطر ژانر خاصش و مسائل توزیع بین‌المللی معمولاً از شبکه معمول پخش بیرون کشور عبور نکرد و در ایران هم توزیع‌کننده رسمی‌ای برای اکران گسترده پیدانشد.

از منظر من که کنجکاو فیلم‌های ژانر فانتزی و علمی‌تخیلی هستم، راهی که بیشتر ایرانی‌ها با این فیلم آشنا شدند از طریق نسخه‌های خانگی، دی‌وی‌دی‌های قاچاق یا پخش از شبکه‌های ماهواره‌ای بود. یادم می‌آید نسخه‌ای با زیرنویس فارسی یا دوبله غیراصولی به دستم رسید و همان‌طور نچسب اما جذاب، پایم را روی مبل میخکوب کرد؛ تصویربرداری و ایدۀ وایکینگ‌ها در فضایی علمی‌تخیلی برای مخاطب ایرانی هم تازگی داشت.

اگر دنبال دیدن 'Outlander' هستی، بهتر است سراغ نسخه‌های خانگی یا سرویس‌های استریم بین‌المللی بروی؛ در ایران نمایش سینمایی رسمی نداشت و تجربه‌ام این است که بیشتر با پخش خانگی و اینترنتی سر و کار داشتیم. برای من یک تجربه نوستالژیک و پر از ایده‌های عجیب بود، هنوز هم گه‌گاه دلم می‌خواهد دوباره ببینمش.

واقعاً تفاوت‌ها بین فیلم 'Outlander' و سریال 'Outlander' بیشتر از چیزی است که اسم مشترک‌شان نشان می‌دهد. برای من اولین و واضح‌ترین فرق ژانر است: فیلم محصول ۲۰۰۸ یک اثر علمی‌تخیلی/اکشن است که ایدهٔ «آدم بیگانه میان وایکینگ‌ها» را جلو می‌برد — یک قهرمان از فضا، تکنولوژی و نبردهای خشن دورهٔ وایکینگ. در مقابل، سریال بر پایهٔ رمان‌های دیانا گابالدون داستانی تاریخی-عاشقانه و سفر در زمان را دنبال می‌کند؛ جدال‌های سیاسی اسکاتلند، رابطهٔ پیچیدهٔ کلِر و جِیمی و جزئیات روزمرهٔ قرن هجدهم محوریت دارد.

از نظر ساختار و زمان‌بندی هم خیلی فرق دارند: فیلم فشرده و خطی است، مجبور است همه‌چیز را در تقریباً نود تا صد و چند دقیقه جا دهد، پس ریتم تند و لحظات اکشن پرتعداد دارد. سریال اما فصل‌ها و اپیزودها دارد که اجازه می‌دهد شخصیت‌ها نفس بکشند، رابطه‌ها عمیق‌تر شوند و جهان‌بینی تاریخی کامل‌تر شکل بگیرد. موسیقی، طراحی لباس و فضا در سریال تمایل به رمانتیک و درام تاریخی دارد، در حالی که فیلم بیشتر روی فضای تیره، مبارزه و جلوه‌های ویژه متمرکز است. برای من که قبلاً هر دو را دیده‌ام، هر کدام لذت خودش را دارد: وقتی دلم ماجرای پُرشور فضایی می‌خواهد سراغ فیلم می‌روم و وقتی دنبال شخصیت‌پردازی و تاریخ و رومنس می‌گردم، سریال را انتخاب می‌کنم. در کل، اگر دنبال رابطهٔ کلِر و جِیمی هستی، فیلم آن را بهت نمی‌دهد؛ اما اگر از اکشن و طنز تلخ فضایی در بافت وایکینگ خوشت می‌آید، فیلم خوشمزه است — احساس شخصی‌ام این است که هر کدام یک نوع لذت متفاوت می‌دهند.

Wow، وقتی دربارهٔ داستان 'Outlander' صحبت می‌کنم اصلاً نمی‌توانم ساده‌اش خلاصه کنم؛ این سریال مثل یک گردباد زمان است که تو را از میانهٔ جنگ جهانی دوم به دل تپه‌های مه‌آلود اسکاتلند در قرن هجدهم پرتاب می‌کند. قصه با کلیر راندال، یک پرستار جنگی که پس از پایان جنگ همراه همسرش به تعطیلات بازمی‌گردد، آغاز می‌شود؛ او که با تاریخ و پزشکی آشناست به‌طرز معجزه‌آسایی از میان سنگ‌های ایستادهٔ کرایگ نا دان به سال 1743 منتقل می‌شود. آنجا با جیمی فریزر ملاقات می‌کند؛ جنگجو و مردی که روحِ مقاومت و عشق را در خود دارد و همین شروع یک رابطهٔ پیچیده، پرشور و پرخطر می‌شود.

از آنجا به بعد، سریال بین عاشقانه و تاریخی رقص می‌کند: خیانت‌ها، مبارزات سیاسی (از جمله جنبش یاکوبیت‌ها)، فداکاری‌ها و نبرد برای بقا. در کنار این، روایت دربارهٔ هویتِ کلیر و کشمکشِ او بین دو زمان است—او هم دلش برای فرانک، همسرش در 1945 تنگ می‌شود و هم به جیمی وابسته می‌گردد. یکی از جذابیت‌های بزرگ سریال، نمایشِ جزئیاتِ پزشکیِ آن زمان است؛ کلیر با دانشِ معاصر خود جان‌ها را نجات می‌دهد و این گاهی باعث حیرت و گاهی باعث دشمنی می‌شود.

اگر از طرفداران داستان‌های تاریخی-عاشقانه با چهارچوب علمی-تخیلیِ ملایم هستی، 'Outlander' ترکیبی از منظره‌های خیره‌کننده، دیالوگ‌های احساسی، و دسیسه‌های تاریخی است. فصل‌های بعدی داستان را به فرانسه، کارائیب و آمریکا می‌برد و عمقِ حماسهٔ خانواده و عواقبِ انتخاب‌ها را باز می‌کند. شخصاً از نحوهٔ ترکیب عشق، تاریخ و اخلاق لذت می‌برم؛ این سریال هم مرا غرق در احساسات کرده و هم کنجکاو نگه داشته.

بعد از تماشای 'Outlander' حسابی از طراحی موجود فضایی و اتمسفر فیلم خوشم آمد. ترکیب اساطیری و علمی-تخیلی که فیلم می‌سازد برای من جذاب بود: یک موجود بیگانه که در میانه عصر وایکینگ‌ها فرود می‌آید و تقابل تکنولوژی و سنت را به تصویر می‌کشد. منتقدان معمولاً به همین جلوه‌های بصری و طراحی موجود اشاره می‌کردند و می‌گفتند فیلم از نظر تصویری و طراحی صحنه خوش‌ساخت است؛ صحنه‌های نبرد و خلق موجود مورون (Moorwen) را تحسین کردند و گفتند این بخش‌ها توانسته‌اند حس هیجان را منتقل کنند.

از سوی دیگر نقدهای متداولی هم وجود داشت؛ بسیاری از منتقدان از فیلمنامه ضعیف، دیالوگ‌های ساده و شخصیت‌پردازی ناتمام شاکی بودند. برای من این ضعف‌ها گاهی لذت دیدن فیلم را کم می‌کرد، مخصوصاً وقتی فیلم سعی می‌کرد لایه‌های عاطفی و تاریخی را عمیق کند اما فرصت کافی پیدا نمی‌کرد. برخی نقدها هم فیلم را یک خوش‌ساختگی ژانر B دانستند که اگر میل به داستان‌گویی محکم‌تر داشت می‌توانست بهتر شود. با همه اینها، من تجربه تماشای 'Outlander' را سرگرم‌کننده و پر از ایده‌های جذاب یافتم و هنوز هم به عنوان یک اثر جاه‌طلبانه که نقاط قوت بصری دارد، ارزش یکبار دیدن را دارد.

يا له من شغف لدي تجاه هذه السلسلة، وأنا مستمتع بكل تفصيل فيها—مسلسل 'Outlander' يستند مباشرة إلى سلسلة روايات ديانا غابالدون الشهيرة بنفس الاسم. الروايات الأساسية التي بُني عليها المسلسل هي بالتسلسل: 'Outlander' (الكتاب الأول)، ثم 'Dragonfly in Amber'، تليهما 'Voyager'، ثم 'Drums of Autumn'، ثم 'The Fiery Cross'، و' A Breath of Snow and Ashes'، ثم 'An Echo in the Bone'، و'Written in My Own Heart's Blood'، وأحدثها حتى الآن 'Go Tell the Bees That I Am Gone'.

لو تتبعنا مواسم المسلسل، فالموسم الأول أغلبه مقتبس من 'Outlander'، والموسم الثاني من 'Dragonfly in Amber'، والموسم الثالث من 'Voyager'، والموسم الرابع من 'Drums of Autumn'، والمواسم اللاحقة تتناول 'The Fiery Cross' و'A Breath of Snow and Ashes' و'An Echo in the Bone' و'Written in My Own Heart's Blood' حسب الترتيب والتكييف الدرامي للمسلسل. المسلسل أيضاً يستعير لمسات وأحداث من بعض القصص القصيرة والمواد المساعدة التي كتبتها غابالدون حول الشخصيات الجانبية.

وأنا شخصياً أستمتع بكيفية تحوير الشعرية التاريخية للروايات إلى دراما مرئية—الأحداث مترابطة لكنه واضح أن صانعي العمل يختصرون أو يوزّعون الأحداث لتناسب وتيرة الحلقات. إن كنت تقرأ الكتب فستلاحظ تفاصيل ومشاعر أعمق، لكن كمشاهدة أحببت كيف جمعت الشاشة نسيج القصة، وهذا ما يجعلني أعود للمشاهدة والقراءة مرة أخرى.

واقعاً همیشه دیدم که این سؤال باعث سردرگمی می‌شود، چون اسم «Outlander» برای چند کار مختلف استفاده شده. من وقتی این موضوع را برای دوستان توضیح می‌دهم، اول از همه جدا می‌کنم که کدام چیزی را مدنظر داریم: مجموعه تلویزیونی یا فیلم سینمایی؟ مجموعه تلویزیونی 'Outlander' بر اساس رمانی به همین نام نوشته دایانا گابالدون ساخته شده — رمانی که اولین بار در ۱۹۹۱ منتشر شد (در برخی بازارها با عنوان 'Cross Stitch' هم شناخته می‌شد). داستانِ رمان درباره کلیر رندال، پرستار جنگ جهانی دوم است که به طور ناگهانی به سال ۱۷۴۳ منتقل می‌شود و آن‌جا زندگی‌اش با جنگ، سیاست و عشق به جیمی فریزر به هم گره می‌خورد.

من همیشه شیفته جزئیات تاریخی رمان بودم؛ گابالدون ترکیبی از عاشقانه، سفر در زمان و تاریخ اسکاتلند را طوری می‌بافد که آدم حس می‌کند کتاب یک دنیا کامل ساخته است. سریالِ تلویزیونی روی شبکه 'Starz' خیلی از عناصر رمان را به تصویر کشیده و بازی کتیرینا بف و سم هیوجن هم برای بسیاری از طرفداران تبدیل به چهره‌های نمادین داستان شدند. شخصاً وقتی کتاب را خواندم، عاشق عمق شخصیت‌ها و داستان‌های فرعی شدم؛ سریال هم کم و بیش آن حس را منتقل می‌کند، هر چند بعضی تغییرات سردرگم‌کننده‌اند برای کسایی که فقط فیلم ۲۰۰۸ را دیده‌اند.

در نقطه مقابل، فیلم سینمایی 'Outlander' محصول ۲۰۰۸ با بازی جیم کاویزل کاملاً داستان دیگری است و از رمان دایانا گابالدون اقتباس نشده؛ آن فیلم یک ترکیب علمی-تخیلی و اکشن با المان‌های وایکینگ است و ربطی به کلیر و جیمی ندارد. خلاصه اینکه اگر دنبال رمان اصلی هستی، سراغ دایانا گابالدون و 'Outlander' برو — من بعد از خواندنش سال‌ها با شخصیت‌ها زندگی کردم، حسِ خواندنش هنوز هم خوب است.

يا للمفاجأة الجميلة، الموسم السادس من 'Outlander' جلب وجوه جديدة فعلًا رغم أنه حافظ على الكثير من الوجوه المألوفة.

أنا شفت أن أبرز الوجوه الجديدة اللي لفتت نظري كانت متعلقة بشخصيات مهمة من كتب ديانا غابالدون، أولها شخصية 'مالڤا كريستي' اللي دخلت حبكة العائلة والمزارع بطريقة مضطربة ومؤثرة — والممثلة اللي قامت بها أضافت أبعاد درامية جديدة للمسلسل. إلى جانب ذلك، لاحظت دخول عدد من الممثلين المسرحيين والتلفزيونيين البريطانيين الذين أخذوا أدوارًا متكررة صغيرة لكن مهمة لبناء جو القرى والعلاقات الاجتماعية في أميركا الاستعمارية.

بالنسبة لي، الشيء المثير هو أن هؤلاء الوجوه الجديدة لم يأتوا كـ'نجوم هوليود' ضخام، بل كممثلين قادرين على تجسيد تفاصيل النص بصدق؛ وهذا ساعد الموسم السادس على أن يظل قريبًا من نبرة الروايات، مع لمسات تمثيل مميزة أنعشت المشاهد. بالنسبة لي، ظهرت شخصية 'مالڤا' وكان أداؤها نقلة نوعية أضافت توتّر وعمق، وما زلت أتأمل كيف سيستغل صُنّاع العمل هذه الإضافات في المواسم اللاحقة.

كلما أعود لقصة 'Outlander' أحس كأنني أقرأ رواية ومشاهدة عمل تلفزيوني يتداعيان مع بعضهما لكن كل واحد منهما يحمل روحه الخاصة. بشكل عام، السلسلة التلفزيونية تتبع حبكة الروايات الأساسية وتقع في نفس النقاط المفصلية: السفر عبر الزمن، علاقة كلير وجيمي، ومعارك وصراعات العائلة والمجتمع. لكن الفرق الحقيقي يظهر في التفاصيل: المسلسل يختصر أحداثاً، يجمع شخصيات أو يؤجل ظهور آخرين، وفي بعض المشاهد يضيف لقطات لم تكن موجودة حرفياً في الكتب كي تناسب الإيقاع التلفزيوني أو لتقوية تأثير بصري معين.

مثلاً، قد ترى في المسلسل مشاهد مُصوّرة بجرأة أو تُعطى أولوية لمشاعر معينة على حساب سرد داخلي موجود في الرواية. هذا ليس تغييراً جذرياً للنهاية بقدر ما هو تعديل لمسار المشاهد حتى تصل إلى نفس النقاط المحورية، لكن أحياناً طريقة الوصول تختلف: أحداث قد تُرحّل من فصلٍ لآخر، أو يتم دمج خطين سرديين في شخصية واحدة لتسهيل المتابعة. كقارئ ومشاهد، في بعض الأحيان أحب تلك التحويرات لأنها تمنحني رؤية جديدة، وفي أحيانٍ أخرى أتمنى أن يحافظ المخرجون على تفصيل صغير أعشقه من النص الأصلي.

لو سؤالك عن نهاية محددة: حتى الآن، عندما يخلص المسلسل لقوس درامي مُعَيَّن، النهاية غالباً مماثلة روحياً للرواية لكنها مختلفة شكلاً وتتابعاً. إن رغبت نهايات مطابقة حرفياً فالروايات هي المكان الأفضل، أما إذا كنت تقبل بالتحوير الدرامي فالمسلسل يقدم تجربة بصرية ممتعة ومكملة لخبرتي مع الكتب، وهذا ما يجعلني أعود وأقارن بابتسامة.

خیلی خوشحال می‌شم درباره‌اش حرف بزنم — این سوالی است که خیلی‌ها می‌پرسند! تا جایی که من دنبال کرده‌ام، مسیر 'Outlander' همیشه با ترکیبی از تصمیمات شبکه، قرارداد بازیگران و منبع ادبی (رمان‌های دیانا گابالدان) پیش رفته. شبکه معمولاً براساس آمار بیننده‌ها، هزینه تولید و تمایل بازیگران برای ادامه، درباره تمدید تصمیم می‌گیرد. تا میانهٔ ۲۰۲۴، فصل هفتم پخش شده بود و شایعات و گزارش‌هایی دربارهٔ اینکه آیا سریال فصل دیگری خواهد داشت یا نه بالا و پایین شد؛ بعضی منابع گفته بودند ممکن است فصل‌های پایانی برای جمع‌بندی داستان ساخته شوند، چون هنوز مواد کافی از رمان‌ها وجود دارد که بشود اقتباس کرد.

اگر بخواهم کمی خوش‌بین باشم، می‌گویم شانس ادامه وجود دارد: طرفدارها کم نگذاشتند، دنیاهای تاریخی-عاشقانه همیشه بازار دارند و بازیگران اصلی رابطهٔ نزدیکی با پروژه دارند، بنابراین منطقی است شبکه تلاش کند تا داستان را تا جایی که می‌شود کامل کند یا حداقل به یک جمع‌بندی قابل قبول برسد. از طرف دیگر، تولید فصل‌های بعدی هزینه‌بر است و ممکن است تیم خلاق بخواهد داستان را به شکل متمرکزتر و با بودجهٔ مناسب‌تر ببندد، یا حتی به سراغ اسپین‌آف‌هایی برود که تمرکز را تغییر دهند. در هر حالت، من همچنان آرزو دارم که قصهٔ کلرمونت و کلیانسی به شکلی شایسته بسته شود؛ امیدوارم سازندگان هم این حس را در نظر بگیرند و یک پایان دل‌نشین برای ما طرفدارها بسازند.