สุนัขจิ้งจอกกับอีกา

ในวัฒนธรรมญี่ปุ่น สุนัขจิ้งจอกหรือ 'คิцуเนะ' ถูกมองเป็นสัญลักษณ์ของความฉลาดเฉลียวและเล่ห์เหลี่ยม แต่ก็มีด้านที่ศักดิ์สิทธิ์ด้วยนะ

หลาย神社ใช้คิツเนะเป็นเทพารักษ์ โดยเชื่อว่ามีพลังอำนาจเหนือธรรมชาติ อย่างในเรื่อง 'Naruto' ตัวละครนaruto มีคิツเนะเก้หางสิงสถิตย์อยู่ ซึ่งสะท้อนทั้งพลังและอันตราย ส่วนอีกาในญี่ปุ่นมักแทนความโชคร้ายหรือความตาย แต่ก็มีเรื่อง 'Karas' ที่แสดงภาพอีกาเป็นนักรบ超自然的

สองสัตว์นี้เหมือนสองด้านของเหรียญ จิ้งจอกกับอีกาเลยถูกใช้สื่อสารหลาย層ความหมายในงาน創作物

เรื่อง 'สุนัขจิ้งจอกกับกา' เป็นนิทานพื้นบ้านที่หลายคนน่าจะคุ้นเคย ตัวเอกหลักคือสุนัขจิ้งจอกเจ้าเล่ห์ที่หลอกล่ออีกาให้ทำตามใจตัวเอง

ในเวอร์ชั่นที่ผมอ่านตอนเด็ก เรื่องเริ่มต้นด้วยอีกาที่คาบชีสอยู่บนต้นไม้ สุนัขจิ้งจอกใช้คำเยินยอให้อีการ้องเพลงจนชีสหล่นลงมา เป็นเรื่องที่สอนเกี่ยวกับความหลงตัวเองและภัยจากการเชื่อคนง่าย ผมชอบวิธีเล่าที่ใช้สัตว์เป็นตัวแทน人性แบบเรียบง่ายแต่ทรงพลัง

เคยสงสัยไหมว่าเวลาเราเล่านิทานอีสปเรื่อง 'กระต่ายกับเต่า' ให้ชาวต่างชาติฟัง เค้าจะเรียกยังไงนะ? ที่จริงแล้วเรื่องนี้ในภาษาอังกฤษใช้ชื่อว่า 'The Tortoise and the Hare' ซึ่งฟังดูคลาสสิคมากๆ

เพื่อนๆ เคยสังเกตไหมว่าแม้ชื่อจะสลับลำดับสัตว์จากภาษาไทย แต่แก่นเรื่องยังคงเดิม ความขี้เกียจของกระต่าย (hare) กับความมุ่งมั่นของเต่า (tortoise) ทำให้เรื่องนี้กลายเป็นนิทานสอนใจข้ามวัฒนธรรมที่ทุกคนเข้าใจง่าย แถมยังมีเวอร์ชันดัดแปลงเยอะมาก ทั้งใน 'Aesop's Fables' และการ์ตูนสมัยใหม่อย่าง 'Zootopia' ที่มีการอ้างอิงถึงเรื่องนี้ด้วย

เสียงนกเอี้ยงบนสายไฟกับเงาของควายบนทุ่งนาทำให้ผมนึกถึงภาพเปรียบเทียบที่ลึกซึ้งของสังคมชนบท ภาพนี้ไม่ได้มีแค่ความน่ารักหรือความเรียบง่าย แต่มันฉายให้เห็นบทบาทของคำพูดกับแรงงาน คำพูดของนกเอี้ยงคือเสียงที่พร่ำบอกข่าวสาร ทำซ้ำคำคนอื่นได้คล้ายกระจกที่สะท้อนเรื่องราว ส่วนควายเป็นร่างที่แบกรับภาระของครอบครัวและชุมชน เป็นพลังนิ่ง ๆ ที่ทำงานโดยไม่เรียกร้องความสนใจ

ฉันมักจะมองว่าในเชิงสัญลักษณ์ นกเอี้ยงแสดงถึงปากเสียง ความว่องไว การสื่อสารหรือการเลียนแบบของสังคม ขณะที่ควายหมายถึงความมั่นคง ทนทาน และการอยู่รอดผ่านการทำงานหนัก เมื่อเอาทั้งสองมาเทียบกัน เราเห็นความไม่สมดุลระหว่างคำพูดที่ว่องไวกับแรงที่เงียบสงบ บ่อยครั้งคำพูดอาจสร้างเรื่องวุ่นวายหรือเป็นตัวขับเคลื่อนความเปลี่ยนแปลง ในขณะที่แรงงานหนักช่วยให้ชีวิตเดินต่อไปได้

จากมุมมองส่วนตัว ภาพนี้เตือนให้ฉันระวังการให้ค่ากับเสียงมากเกินไปจนมองข้ามคนที่อยู่เบื้องหลังความมั่นคง เป็นภาพเรียบง่ายแต่มีชั้นความหมายที่เตือนใจให้นึกถึงความสมดุลระหว่างคำพูดกับการกระทำ

สมัยเด็กมีคนเล่าเรื่อง 'สุนัขป่ากับลูกแกะ' ให้ฟังจนภาพติดตาและยังจำโครงเรื่องได้ชัด

เนื้อหาย่อคือ ลูกแกะกำลังกินน้ำอยู่ใต้ลำธารด้านล่าง ขณะที่สุนัขป่าอยู่ด้านบนและหาเรื่องกล่าวหาว่าลูกแกะทำให้น้ำขุ่น ถึงแม้ลูกแกะจะตอบอย่างสุภาพและอธิบายว่าตัวเองอยู่ต่ำกว่าจึงไม่อาจทำให้น้ำขุ่นขึ้นมาได้ แต่สุนัขป่ากลับหาเรื่องใหม่ ๆ มาใส่ความ เช่นกล่าวหาว่าลูกแกะเคยดูหมิ่นบิดาเขา แล้วสุดท้ายก็ใช้กำลังทำร้ายลูกแกะแบบไม่ยุติธรรม

ผมชอบว่าความเรียบง่ายของนิทานช่วยโชว์ประเด็นใหญ่เรื่องอำนาจและความอยุติธรรมได้ชัด ลูกแกะแทบจะใช้เหตุผลทั้งหมดแล้ว แต่เมื่อฝ่ายมีอำนาจตัดสินใจแล้ว ความจริงและตรรกะมักไม่มีค่าสำหรับพวกเขาอีก เรื่องนี้ทำให้คิดถึงการเผชิญหน้ากับคนที่ต้องการเอาชนะด้วยข้ออ้างมากกว่าจะหาความยุติธรรม และเตือนใจว่าบางครั้งสังคมต้องการมากกว่าคำพูดจากผู้ถูกกระทำเพื่อให้เสียงของเขาได้ยิน

ชื่อ 'แฟนผม! เป็นจิ้งจอกครับ' ดูเผินๆ แล้วไม่ใช่ชื่อที่มีข้อมูลชัดเจนกระจายอยู่ในฐานข้อมูลของมังงะหรือนิยายภาษาต่างประเทศที่คนส่วนใหญ่คุ้นเคย ดังนั้นมีความเป็นไปได้สองทางหลักๆ — งานชิ้นนี้อาจเป็นผลงานต้นฉบับที่แต่งและลงเผยแพร่ในไทย เช่น นวนิยายออนไลน์หรือเว็บคอมิกของนักเขียน/นักวาดอิสระ หรือเป็นชื่อตีความไทยของผลงานต่างประเทศ (จีน/ญี่ปุ่น) ที่แปลโดยสำนักพิมพ์ท้องถิ่น ซึ่งในแต่ละกรณีตำแหน่งของผู้แต่งและนักวาดก็จะแตกต่างกันไป ทั้งคู่สามารถเป็นคนเดียวกันได้ในงานเว็บคอมิกหลายชิ้น หรือแยกคนเขียนคนวาดในงานมังงะเชิงพาณิชย์

เมื่อผมเจองานที่ไม่ได้คุ้นชื่อ ผมมักคิดไว้ก่อนว่าโอกาสมากที่สุดคือผลงานอิสระบนแพลตฟอร์มออนไลน์ เช่น เว็บบอร์ดนิยายอย่าง Dek-D, Fictionlog, หรือแพลตฟอร์มคอมิกอย่าง LINE Webtoon และ Pixiv ซึ่งผู้สร้างหลายคนมักลงผลงานทั้งเขียนและวาดเอง ทำให้ชื่อผู้แต่งและนักวาดมักเป็นชื่อเดียวกันตรงหน้าปกหรือคำนำ แต่ถ้ามีสำนักพิมพ์เข้ามาจัดพิมพ์เป็นเล่ม ผู้แต่งกับนักวาดอาจแยกหน้าที่กันชัดเจน และสำนักพิมพ์มักพิมพ์เครดิตไว้ที่หน้าปกหลังหรือหน้าสารบัญของหนังสือ

อีกมุมหนึ่งคือถ้า 'แฟนผม! เป็นจิ้งจอกครับ' เป็นชื่อแปลไทยของงานจีนหรือญี่ปุ่น ชื่อผู้แต่งต้นฉบับและนักวาดต้นฉบับจะถูกระบุในปกฉบับภาษาต้นทางและฉบับแปลไทยด้วย โดยปกติปกไทยจะมีบรรทัดเครดิตเช่น "เรื่อง: [ชื่อผู้แต่ง]" และ "ภาพ: [ชื่อผู้วาด]" หรือบางครั้งใช้คำว่า "แต่ง/วาดโดย" หากเป็นผลงานที่คนเดียวรับหน้าที่สองอย่าง ดังนั้นถ้าต้องการยืนยันชื่อจริงๆ ให้ตรวจหน้าข้อมูลของฉบับเล่มหรือหน้าแนะนำของเว็บที่ลงผลงาน เพราะตรงนั้นมักบอกชัดที่สุด อย่างไรก็ตาม ถ้าไม่มีข้อมูลบนปก อาจเป็นผลงานแฟนอาร์ตหรือฟิคที่เจ้าของตั้งชื่อเองและเผยแพร่โดยไม่ใส่เครดิตชัดเจน ซึ่งทำให้ระบุผู้แต่ง/นักวาดได้ยาก

สำหรับความรู้สึกส่วนตัว ผมชอบค้นหาที่มาของชื่อนิยายหรือมังงะที่แปลไทยเพราะมักจะเจอผลงานอินดี้น่าสนใจที่ไม่ได้ถูกพูดถึงมาก เป็นความรู้สึกเหมือนขุดพบสมบัติเล็กๆ ของคนทำงานสร้างสรรค์ที่กล้าเล่าเรื่องแปลกใหม่ ถ้าวันไหนได้เห็นปกหรือหน้าข้อมูลของ 'แฟนผม! เป็นจิ้งจอกครับ' ผมคงดีใจที่จะได้บอกชื่อผู้แต่งและนักวาดให้ชัดเจนขึ้น และคงอยากแชร์ผลงานเด็ดๆ นั้นให้คนอื่นได้รู้จักด้วยเช่นกัน