หมอสมหมาย

ประวัติการเรียนและการทำงานของหมอสมหมายมีเลเยอร์ให้เล่าเยอะกว่าที่คิดและผมมักจะชอบเอามาเล่าต่อเมื่อพูดถึงแพทย์ที่ทำงานชุมชนอย่างจริงจัง

ผมรู้สึกว่ารากฐานด้านการศึกษาเริ่มจากปริญญาแพทยศาสตร์ (แพทย.บ.) จากมหาวิทยาลัยหนึ่งในกรุงเทพฯ ซึ่งตามด้วยการฝึกงานและประจำบ้านด้านอายุรกรรมที่โรงพยาบาลรัฐขนาดกลาง จากนั้นหมอสมหมายไปเรียนต่อด้านสาธารณสุขเป็นปริญญาโท เพื่อเติมทักษะด้านการบริหารจัดการระบบสุขภาพและการออกแบบโปรแกรมป้องกันโรคในชุมชน

งานที่ผมติดตามคือการเปลี่ยนผ่านจากแพทย์คลินิกสู่บทบาทเป็นผู้นำโครงการสุขภาพระดับจังหวัด หมอสมหมายรับผิดชอบทั้งการบริการผู้ป่วย การฝึกอบรมทีมสหสาขาวิชาชีพ และการประสานงานกับองค์กรท้องถิ่น ซึ่งทำให้ผมเห็นทักษะการสื่อสารและการทำงานเป็นระบบของเขาอย่างชัดเจน

เราเจอคนถามเรื่องที่ขาย 'หมอสมหมาย' บ่อยเลยทำรายการสั้นๆ เอาไว้เป็นแนวทางให้เพื่อน ๆ:

ร้านหนังสือใหญ่ตามห้างมักจะมีเล่มใหม่หรือสั่งจองได้ เช่นสาขาของร้านหนังสือทั่วไปที่คนไทยคุ้นเคย ส่วนร้านหนังสือนำเข้าหรือสาขาใหญ่บางแห่งอาจมีของมากกว่าสาขาย่อย

ถ้าอยากได้ของสะดวกจริง ๆ ตลาดออนไลน์คือคำตอบ — แพลตฟอร์มขายของใหญ่ ๆ และร้านค้าบน Shopee หรือ Lazada มักลงสินค้าไว้ ส่วนถ้าเป็นพิมพ์เก่าหายาก ให้มองหาในกลุ่มขายหนังสือมือสองในเฟซบุ๊กหรือแพลตฟอร์มซื้อขายมือสองอื่น ๆ

สุดท้ายผมมักจะแนะนำให้เช็กเว็บไซต์หรือเพจของสำนักพิมพ์โดยตรง เพราะถ้าเป็นงานพิเศษหรือพิมพ์ตามงาน อาจมีการจำหน่ายเฉพาะช่องทางนั้น การติดต่อสำนักพิมพ์ช่วยประหยัดเวลาหาได้มากและบางครั้งยังได้ข้อมูลเกี่ยวกับพิมพ์ใหม่ด้วย

เรื่องที่หมอสมหมายพูดในสัมภาษณ์ทำให้ภาพการรักษาเปลี่ยนไปในหัวของฉันและทำให้ฉันเริ่มมองหมอไม่ใช่แค่ผู้รักษาโรคแต่เป็นเพื่อนร่วมทางคนหนึ่ง

คำพูดหลักของเขาไม่ได้เน้นแค่เทคนิคการแพทย์ แต่พูดถึงแรงบันดาลใจจากการได้เห็นความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ ของผู้ป่วย เช่น รอยยิ้มที่กลับมา หรือลมหายใจที่สงบนิ่ง เขาบอกว่าการเป็นผู้ฟังที่รู้จริงสามารถเป็นการรักษาอย่างหนึ่งได้ ซึ่งทำให้ฉันคิดถึงตัวละครหมอใน 'Black Jack' ที่แม้จะมีฝีมือระดับอัศจรรย์ แต่มุมมองด้านมนุษยธรรมต่างหากที่ทำให้ความช่วยเหลือนั้นมีค่า

ในฐานะคนที่ชอบสังเกตบทสัมภาษณ์ประเภทนี้ ฉันชอบน้ำเสียงที่ไม่ได้ยกตนข่มคน แต่ชวนให้เห็นว่าแรงบันดาลใจมาจากความใกล้ชิดกับผู้คนมากกว่าจากตำรา สิ่งนี้ทำให้ฉันรู้สึกว่าการรักษาเป็นงานร่วม ไม่ใช่การสั่งการฝ่ายเดียว และนั่นแหละคือสิ่งที่ติดตาและติดใจฉันไปนาน

ฉันชอบวิธีที่ 'หมอสมหมาย' แยกภาพรวมการปฐมพยาบาลแผลเปิดเป็นส่วน ๆ ทำให้คนที่ไม่เคยเรียนรู้เรื่องนี้มาก่อนจับหลักได้ง่าย

เขาเริ่มจากเตือนเรื่องความปลอดภัยของผู้ให้และผู้ป่วยก่อน เช่น หยุดเลือดโดยการกดแผลอย่างมั่นคงและใช้ผ้าสะอาดกดไว้ แล้วค่อยประเมินขนาดและลักษณะของแผล ไม่ได้บอกแค่วิธีทำอย่างเดียวแต่ยังอธิบายเหตุผลเบื้องหลัง ทำให้เข้าใจว่าทำไมต้องกดห้ามเลือดก่อน และทำไมบางแผลถึงต้องไปโรงพยาบาลทันที

คลิปยังย้ำเรื่องการทำความสะอาดอย่างระมัดระวัง การป้องกันการติดเชื้อ และข้อห้ามที่คนมักเข้าใจผิด เช่น ไม่ควรล้างแรง ๆ เมื่อของมีคมฝังในแผล และไม่ควรถอนสิ่งแปลกปลอมออกเองถ้ามันฝังลึก วิธีเล่าเป็นกันเองและมีตัวอย่างกรณีแผลจากแก้วแตกในครัว ทำให้ฉันนึกภาพตามได้ง่ายและรู้สึกว่าถ้าต้องเจอสถานการณ์จริงจะไม่ตื่นตระหนกจนเกินไป

พูดตรงๆเลย รางวัลที่ฉันรู้สึกว่าเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญสำหรับสมทรงคือการได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์—สิ่งที่ไม่ได้วัดกันแค่ฝีมือแต่เป็นการยอมรับจากสังคมระดับกว้าง ความหมายมันเลยไปไกลกว่ารางวัลในวงการบันเทิงทั่วไป เพราะเป็นการสื่อว่าเรื่องที่เขาทำมีคุณค่าทางวัฒนธรรมและมีผลต่อคนในชาติ

วันที่เขารับเครื่องหมายเกียรติยศนั้น คนรอบตัวที่เคยมองแค่ผลงานเชิงความบันเทิงเริ่มมองเห็นภาพรวมของความทุ่มเท ความรับผิดชอบต่อสังคม และบทบาทแบบผู้ใหญ่ที่เขาเล่น นี่ไม่ใช่คำชมชั่วคราว แต่เป็นเครื่องยืนยันว่าเส้นทางของเขาสร้างคุณูปการบางอย่างขึ้นจริงๆ ซึ่งเมื่อมองย้อนหลัง มันกลายเป็นเครื่องหมายแสดงความสำคัญที่คนในวงการและนอกวงการยอมรับร่วมกัน

แฟนรุ่นเก่าอย่างฉันเห็นการเข้าสู่วงการของสมทรงเป็นภาพของคนที่ขยันฝึกฝนจากเวทีเล็ก ๆ ในมหาวิทยาลัยก่อนเลย เขาไม่ได้เกิดมาพร้อมกับโอกาสยิ่งใหญ่ แต่เลือกลองเล่นละครนิสิต เล่นละครเวทีอิสระ แล้วค่อยขยับไปลองงานภาพยนตร์สั้นที่นักทำหนังหน้าใหม่ชวนไปออกบทเล็ก ๆ ใน 'แรงไฟในเงา' งานนั้นแหละที่ทำให้คนในแวดวงเล็ก ๆ เริ่มจำชื่อได้

ช่วงแรกเขาดูเป็นคนถ่อมตัวและตั้งใจมาก เวลาซ้อมบทจะเข้มข้นสุด ๆ และยอมรับคำติชมเสมอ จนผู้กำกับอินดี้คนหนึ่งให้เขามาลองเล่นบทรองในหนังสารคดีเชิงดราม่า ผลงานชิ้นนั้นนำไปสู่โอกาสงานทีวีชิ้นแรก ซึ่งช่วยขยายฐานคนดูจากแฟนเวทีไปสู่ผู้ชมวงกว้างกว่าเดิม การเติบโตของเขาจึงเป็นเส้นทางค่อยเป็นค่อยไป ไม่ใช่เดบิวต์ปุ๊บดังปั๊บ แต่เป็นการสะสมผลงานและความน่าเชื่อถือในวงการ ที่ชอบที่สุดคือการเห็นพัฒนาการจากบทเล็ก ๆ ถึงบทหลักอย่างเป็นธรรมชาติ มันทำให้ผมอินได้ง่ายกับการเติบโตของเขา

ย้อนกลับไปในวันที่เขายังเป็นเด็กหนุ่มที่ชอบซ่อมวิทยุเก่า ๆ และอ่านหนังสือพิมพ์ท้องถิ่น ผมจำได้ชัดว่าภาพของสมศักดิ์ เจียมในสายตาคนทั่วไปเริ่มจากความเป็นคนช่างสงสัยและลงมือทำ เขาเติบโตในชุมชนชนบทที่ไม่ใช่ศูนย์กลางความเจริญ แต่กลับได้รับแรงผลักดันจากครอบครัวที่ให้คุณค่ากับการเรียนรู้และการช่วยเหลือคนรอบข้าง หลังเรียนจบระดับปริญญาตรีในสาขาที่เกี่ยวข้องกับการสื่อสาร เขาเริ่มทำงานเป็นนักข่าวท้องถิ่น ซึ่งเป็นจุดที่ทำให้เขาเรียนรู้การฟัง การตั้งคำถาม และการถ่ายทอดเรื่องเล่าให้กลุ่มคนที่แตกต่างกันเข้าใจได้ง่ายขึ้น

ในช่วงกลางของเส้นทางอาชีพ สมศักดิ์ตัดสินใจเปลี่ยนโฟกัสจากงานข่าวไปสู่การทำงานเชิงพัฒนาเชิงสังคม เขาเริ่มทำโครงการฝึกอบรมทักษะสื่อสารให้แก่ผู้ประกอบการรายย่อย และร่วมก่อตั้งกลุ่มที่ช่วยเชื่อมโยงทรัพยากรระหว่างชุมชนและภาคเอกชน งานนี้ทำให้เขาได้ทดลองบทบาทหลากหลายทั้งเป็นผู้จัดการโครงการ วิทยากร และที่ปรึกษาด้านการสื่อสารเชิงกลยุทธ์ หลังจากเจอทั้งความสำเร็จและความล้มเหลว เขาเริ่มเขียนบันทึกประสบการณ์และแนวคิดลงในบล็อกส่วนตัว ซึ่งคำเขียนเหล่านั้นหลุดรอดจากโลกออนไลน์ไปสู่บทความและหนังสือเล่มแรกของเขาชื่อ 'เส้นทางสร้างการเปลี่ยนแปลง' ที่พูดถึงการนำทักษะสื่อสารมาช่วยขับเคลื่อนชุมชน

การเป็นผู้ประกอบการสังคมกลายเป็นอีกบทสำคัญของสมศักดิ์ เขาก่อตั้งองค์กรไม่แสวงหาผลกำไรที่เน้นสร้างแพลตฟอร์มให้ความรู้ด้านธุรกิจขนาดเล็กกับชาวบ้านผ่านเวิร์กช็อปเชิงปฏิบัติ ซึ่งผลงานนี้ได้รับการยอมรับในระดับภูมิภาคและทำให้เขาได้ร่วมงานกับหน่วยงานท้องถิ่นหลายแห่ง นอกจากงานภาคสนามแล้วเขายังสอนพาร์ตไทม์และเป็นวิทยากรบ่อยครั้งในงานสัมมนาที่พูดถึงการออกแบบกิจการเพื่อความยั่งยืน หลายคนจดจำเขาในฐานะคนที่ค่อย ๆ สร้างระบบให้คนธรรมดาสามารถฝึกฝนทักษะและต่อยอดรายได้ได้จริง

ปิดท้ายด้วยความคิดส่วนตัว ผมรู้สึกว่าเส้นทางของสมศักดิ์สะท้อนภาพของคนที่ไม่ยอมแพ้ต่อขีดจำกัดของตนเองและยินดีจะแบ่งปันสิ่งที่เรียนรู้กับผู้อื่น อย่างน้อยสำหรับคนที่ติดตามผลงาน เขาเป็นตัวอย่างของการเปลี่ยนแปลงที่มาจากการลงมือทำจริง มากกว่าการรอคอยสูตรสำเร็จ และนั่นทำให้เรื่องราวของเขาน่าสนใจและเต็มไปด้วยแรงบันดาลใจ