โรงงานช็อกโกแลต

โรงงานช็อกโกแลตในหนังเวอร์ชันคลาสสิกอย่าง 'Willy Wonka & the Chocolate Factory' ถูกสร้างขึ้นบนสตูดิโอจริงในเยอรมนี ฉันเป็นคนชอบดูเบื้องหลังหนังเก่าๆ อยู่แล้ว เลยชอบความอลังการที่ทีมงานตั้งใจทำชุดจริงบนเพลตฟอร์มเสียง (soundstage) มากกว่าใช้โลเคชันจริง ๆ

รายละเอียดคือส่วนใหญ่ฉากภายในทั้งหมด—ห้องช็อกโกแลต แม่น้ำช็อกโกแลต และฉากต่างๆ ของโรงงาน—ถูกถ่ายทำในสตูดิโอของบาวาเรีย (Bavaria Film Studios) ที่เมืองมิวนิก ทีมสร้างเซ็ตสร้างโครงสร้างขนาดใหญ่เพื่อให้กล้องและนักแสดงเคลื่อนไหวได้จริง ซึ่งให้ความรู้สึกเป็นโลกแฟนตาซีที่จับต้องได้ ต่างจากฉากภายนอกที่อาจใช้มุมกล้องหรือภาพวาดฉากเสริม

พอคิดย้อนกลับ ฉันชอบความอุตสาหะของการสร้างฉากจริงในยุคนั้น เพราะมันทำให้รายละเอียดการออกแบบ คอสตูม และมุมกล้องเชื่อมโยงกันได้แน่นขึ้น นั่งดูแล้วรู้สึกเหมือนได้เดินเข้าไปในโรงงานจริง ๆ จบด้วยความประทับใจว่าทีมงานสมัยก่อนทำงานหนักเพื่อให้โลกในหนังมีชีวิต

ฉากโรงงานช็อกโกแลตของเวอร์ชันปี 2005 ที่ฉันชอบมากถูกสร้างขึ้นเป็นส่วนใหญ่ภายในสตูดิโอขนาดใหญ่ โดยทีมงานสร้างเซตจริงขึ้นมาแทบทั้งหมดที่ 'Pinewood Studios' ใกล้กรุงลอนดอน ฉากห้องช็อกโกแลตซึ่งเต็มไปด้วยสีสันและรายละเอียดแปลกประหลาดเป็นเซตจริงที่ทำให้การเคลื่อนไหวของนักแสดงเป็นไปอย่างเป็นธรรมชาติ เทคนิคผสมผสานกับงานคอมพิวเตอร์กราฟิกช่วยเติมความแฟนตาซีให้บางฉาก เช่น การไหลของของเหลวและมุมกว้างที่ดูเกินจริง

การได้เห็นเบื้องหลังการสร้างเซตทำให้เข้าใจว่าทำไมหน้าจอถึงให้ความรู้สึกหนาแน่นและมีสไตล์แบบทิม เบอร์ตัน ทีมออกแบบใช้วัสดุและการจัดแสงละเอียดมากจนฉากทั้งห้องดูเหมือนโลกที่สร้างขึ้นทั้งใบ ไม่ได้พึ่ง CGI อย่างเดียว ดังนั้นพลังของการแสดงในฉากโรงงานจึงสะดุดตาและจับต้องได้ ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมฉากเหล่านั้นยังตราตรึงแม้เวลาจะผ่านไปแล้วก็ตาม

บอกตรงๆ เรื่องนี้เป็นหนึ่งในนิยายเด็กที่ฉันกลับไปนึกถึงเสมอ โดยต้นฉบับของหนังเรื่อง 'โรงงานช็อกโกแลต' มาจากปลายปากกาของ โรอัลด์ ดาห์ล (Roald Dahl) ผู้เขียนที่ถ่ายทอดจินตนาการปนความชวนขนลุกและอารมณ์ขันดำๆ ไว้อย่างเฉียบคม

ฉันชอบสำรวจความแตกต่างระหว่างหน้าหนังสือกับฉากภาพยนตร์ โดยเฉพาะเวอร์ชันที่ได้แรงบันดาลใจจากหนังสือเล่มนั้นมากที่สุด ตัวนิยาย 'Charlie and the Chocolate Factory' (ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1964) วางโครงเรื่องด้วยจริยธรรมแบบนิทานที่มีตัวละครชัดเจน ทั้งความไร้เดียงสาของชาร์ลี บัคเก็ต และความลึกลับเพี้ยนๆ ของวิลลี่ วองก้า การอ่านทำให้ฉันเห็นมุมมองของดาห์ลเกี่ยวกับความโลภ ความใจกว้าง และการลงโทษที่มักจะแฝงอารมณ์ประชดประชัน

หลายคนอาจคาดหวังแค่คำตอบสั้นๆ แต่เมื่อลงรายละเอียดแล้วจะรู้สึกว่าผลงานของดาห์ลมีชั้นเชิงมากกว่าแค่นิทานเด็ก ดังนั้นเมื่อใดที่เห็นฉากโรงงานเต็มไปด้วยช็อกโกแลตและเครื่องจักรแปลกประหลาด จะนึกถึงน้ำเสียงของผู้เขียนก่อนเป็นอันดับแรก และนั่นแหละคือคำตอบที่ไม่ซับซ้อน: งานชิ้นนี้สร้างมาจากนิยายของ โรอัลด์ ดาห์ล

การตามหาของที่ระลึกจาก 'ชาร์ลี กับ โรงงานช็อกโกแลต' มักทำให้ผมนึกถึงชั้นวางเต็มไปด้วยกล่องช็อกโกแลตปลอมๆ และป้ายลิขสิทธิ์เล็กๆ ที่ต้องสังเกต

ผมมักเริ่มจากร้านหนังสือใหญ่ที่มีโซนของสะสม เช่น Kinokuniya หรือ B2S เพราะมักมีหนังสือปกพิเศษ สมุดโน้ต หรือโปสเตอร์ที่พิมพ์อย่างเป็นทางการ บางครั้งร้านเครื่องเขียนและร้านหนังสือนอกระบบก็มีสินค้านำเข้าจากต่างประเทศ เช่น หนังสือปกแข็งพิมพ์พิเศษหรือคอลเลกชันภาพประกอบจากสำนักพิมพ์ต่างชาติ

ถ้าต้องการไอเท็มแบบแฟนเมดหรือของทำมือ ผมมักมองที่ Etsy หรือร้านอินดี้ในต่างประเทศ ส่วนของเล่นสะสมเช่นฟิกเกอร์หรือ Funko Pop มักมีใน Hot Topic หรือร้านขายฟิกเกอร์ออนไลน์ และถ้าต้องการของที่เป็นพ็รอพหรือรีพลิก้า บางครั้ง Universal Studios หรือร้านขายของที่ระลึกภาพยนตร์มีของธีม 'Wonka' ออกเป็นช่วงๆ — สรุปคือผมชอบผสมแหล่งทั้งในประเทศและต่างประเทศ เพื่อ balance ระหว่างของแท้และชิ้นที่หาไม่ยาก

เสื้อผ้าของโรงงานช็อกโกแลตในสายตาของฉันเป็นอะไรที่ทะลุขอบเขตความเป็นจริงแล้วกลับดูเป็นงานฝีมือที่ตั้งใจมากกว่าแค่ความน่ารักแบบเด็ก ๆ

หนังสือ 'Charlie and the Chocolate Factory' ให้แรงบันดาลใจโดยตรงด้วยคำบรรยายที่เต็มไปด้วยสีสันและรายละเอียดจินตนาการ—จากผิวสัมผัสของลูกกวาดไปจนถึงรูปทรงฟูฟ่องของคัพเค้ก นักออกแบบชุดจึงมักหยิบเอาโครงทรงโอเวอร์ไซส์ ลูกเล่นระบายสีที่ฉูดฉาด และการใช้วัสดุที่สื่อถึงความมันวาวหรือพรุนเหมือนช็อกโกแลตละลายมาเล่น งานในหนังสือไม่ได้จำกัดอยู่ที่การทำให้ชุดดูน่ารักเท่านั้น แต่ยังใช้เสื้อผ้าเป็นเครื่องมือบอกเล่าอารมณ์ของตัวละคร เช่น ความอุดมสมบูรณ์และลึกลับของสตูดิโอช็อกโกแลต เท็กซ์เจอร์แบบริ้ว ๆ หรือการปักลายเล็ก ๆ ที่เหมือนลายแพ็คเกจขนม คือรายละเอียดที่ช่วยสร้างโลก

ฉันชอบเวลาเห็นการผสมผสานระหว่างแฟนตาซีกับเส้นสายแฟชั่นย้อนยุค เพราะมันทำให้ชุดดูมีเลเยอร์ทางความทรงจำ—บางชิ้นอาจได้แรงบันดาลใจจากชุดทำงานของคนในโรงงานยุคก่อน บางชิ้นกลับดึงจากเครื่องประดับของละครเพลง ผลลัพธ์ที่ชอบคือชุดที่ยิ้มได้แต่ยังมีมิติเมื่อมองใกล้ ๆ และทำให้ผู้สวมรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของโลกนั้นจริง ๆ

ภาพโรงงานช็อกโกแลตใน 'Willy Wonka & the Chocolate Factory' นั้นมีความพิลึกพิลั่นและงดงามจนแทบอยากกระโดดเข้าไปสำรวจทุกซอกมุม

ผมมักคิดว่าบางฉากที่ดูเป็นเวทมนตร์ในหนัง เช่น แม่น้ำช็อกโกแลตร้อน ๆ ที่ไหลเป็นสายนั้น จริง ๆ แล้วอาจจะทำได้ในเชิงวิศวกรรม แต่ไม่ใช่ในแบบที่หนังนำเสนอ ความหนืดและอุณหภูมิของช็อกโกแลตเมื่ออยู่ในปริมาณมากต้องใช้การควบคุมอุณหภูมิอย่างเข้มงวดเพื่อป้องกันการตกตะกอนหรือการเสียรสชาติ ระบบกรองและการหมุนเวียนแบบปิด (closed-loop) รวมกับการพาสเจอร์ไรซ์อาจช่วยทำให้ของเหลวชนิดนี้หมุนเวียนได้ แต่ข้อจำกัดเรื่องสุขอนามัยและกฎหมายของอาหารจะทำให้การเปิดถังขนาดใหญ่ที่มีช็อกโกแลตไหลเป็นสายนอกอาคารแทบเป็นไปไม่ได้

การออกแบบสิ่งที่คล้ายกับ 'ผนังเลียได้' หรือขนมที่ไม่มีวันหมดแบบ 'Everlasting Gobstopper' ก็มีมุมที่เข้าใกล้จริงได้ เช่น เทคโนโลยีการพิมพ์อาหาร 3D การเคลือบด้วยฟิล์มกินได้และการเคลื่อนย้ายกลิ่นด้วยไมโครแคปซูล แต่สิ่งที่หนังทำคือเอาแนวคิดสุดแฟนตาซีมาขยายจนละเลยเรื่องความปลอดภัยและชีววิทยาของการบริโภค เรื่องมวลงาน ความสามารถในการฆ่าเชื้อ และต้นทุนเป็นสิ่งที่โรงงานจริงต้องคำนึงถึงเสมอ

สรุปแบบไม่เป็นทางการคือเทคโนโลยีบางอย่างในหนังมีพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์จริง แต่การเอาไปทำในชีวิตจริงจะเจอปัญหาด้านความสะอาด ความคุ้มทุน และข้อบังคับด้านอาหารที่ขวางอยู่เยอะ พูดกันตรง ๆ มันยังคงสนุกที่จะฝันถึงโรงงานแบบนั้น แต่การสร้างเวอร์ชันที่ปลอดภัยในโลกจริงต้องย่อส่วนและปรับจินตนาการให้เข้ากับกฎเกณฑ์และวิทยาศาสตร์มากขึ้น

หลายคนคงสงสัยว่าโรงงานช็อกโกแลตในเรื่อง 'วิลลี่ วองก้า' สร้างขึ้นมาจากสถานที่จริงหรือเปล่า คำตอบสั้นๆ คือโรงงานนั้นเป็นผลงานสมมติที่แต่งขึ้นโดยโรวอลด์ ดาห์ล ในหนังสือ 'Charlie and the Chocolate Factory'—มันไม่ได้ชี้เฉพาะว่าอิงจากโรงงานเดียวในโลกความจริง แต่กลับเป็นการผสมผสานไอเดีย ความฝัน และภาพจำจากโรงงานช็อกโกแลตและโรงงานอุตสาหกรรมที่ดาห์ลหรือคนรุ่นเดียวกับเขาเคยได้ยินเห็นมา โรงงานของวองก้าออกแบบมาเพื่อทำหน้าที่เป็นฉากแห่งความมหัศจรรย์และบทเรียนเชิงสังคม มากกว่าจะเป็นแบบจำลองของโรงงานจริงๆ

ภาพของเครื่องจักรสุดไฮเทค น้ำช็อกโกแลตไหลเป็นแม่น้ำ และห้องทดลองที่เต็มไปด้วยลูกอมวิเศษ มาจากจินตนาการที่ขยายจนสุดของผู้แต่ง แต่ก็ย่อมมีแรงบันดาลใจจากโลกความจริงอยู่บ้าง เช่น โรงงานช็อกโกแลตขนาดใหญ่อย่างของ 'Cadbury' ในอังกฤษหรือของ 'Hershey' ในสหรัฐอเมริกา ที่ในยุคหนึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการผลิตอาหารแบบอุตสาหกรรม มีทั้งโรงงาน สถานที่ทำงานของคนจำนวนมาก และชุมชนรอบๆ ซึ่งภาพเหล่านี้ช่วยหล่อเลี้ยงจินตนาการของผู้เขียนและผู้อ่าน โรงงานจริงมักจะเรียบร้อย มีขั้นตอนการผลิตเป็นระบบ ขณะที่โรงงานของวองก้าเป็นการสอดแทรกแนวคิด ตลก และความประหลาดใจที่ข้ามขอบเขตความเป็นจริงไปไกล

พอหนังถูกนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์ การออกแบบฉากก็ยิ่งตอกย้ำความเป็นนิยายมากขึ้น รุ่นปี 1971 ของ 'Willy Wonka & the Chocolate Factory' และเวอร์ชันปี 2005 ต่างก็ใช้สตูดิโอและการออกแบบที่เน้นสร้างโลกแฟนตาซี ไม่ได้ถ่ายทำในโรงงานช็อกโกแลตขนาดจริงเพียงแห่งเดียว ฉากภายในที่เราเห็นคือการสร้างขึ้นมาเพื่อตอบโจทย์ภาพและอารมณ์ของเรื่อง นอกจากนี้อุตสาหกรรมของเล่นและขนมเองก็เคยเอาชื่อหรือคอนเซ็ปต์ของวองก้าไปใช้จริง เช่น สินค้าภายใต้แบรนด์ที่อิงชื่อวองก้า หรือสวนสนุกที่จัดกิจกรรมธีมช็อกโกแลต เพื่อมอบประสบการณ์คล้ายกับหนังให้ผู้คนได้สัมผัส

ฉันคิดว่าความเก่งของงานชิ้นนี้คือการทำให้โรงงานกลายเป็นสัญลักษณ์มากกว่าจะเป็นสถานที่จริงๆ มันสะท้อนทั้งความโลภ ความไร้เดียงสา ความฝัน และบทเรียนทางศีลธรรมในรูปแบบภาพเคลื่อนไหวของขนมหวาน การไปเยี่ยมชมโรงงานช็อกโกแลตจริงสักแห่งในชีวิตจะให้รายละเอียดเชิงเทคนิคและกลิ่นของช็อกโกแลตที่แตกต่างกัน แต่ไม่มีอะไรจะมาแทนความรู้สึกตื่นเต้นเมื่อเปิดหนังสือแล้วเจอห้องช็อกโกแลตที่ไม่มีในแผนที่โลกได้ — นี่แหละเหตุผลที่ฉันยังคงหลงรักภาพจินตนาการของวองก้าอยู่เสมอ

ระหว่างหน้ากระดาษกับหน้าจอมีช่องว่างของโทนและรายละเอียดที่อ่านได้ชัดเจนกว่าที่คิด

ในฐานะแฟนหนังสือเก่าๆ ฉันชอบเปรียบเทียบเนื้อหาใน 'Charlie and the Chocolate Factory' กับการดัดแปลงของฮอลลีวูดยุคเก่า เพราะสองเวอร์ชันนั้นเดินไปคนละทาง หนังสือของโรอัลด์ ดาห์ลให้ความรู้สึกเป็นนิทานประชด มีบทลงโทษแบบนิทานสำหรับเด็กที่ดื้อรั้น ภาษาเล่าเรียบแต่มีความขบขันดำ และตัวละครถูกขีดเส้นชัดเรื่องคุณธรรมมากกว่า เวลาที่ Oompa-Loompas ร้องบทกลอนสั้นๆ ในหนังสือ มันเหมือนบทเรียนเล็กๆ ที่เตือนคนอ่านให้พิจารณาพฤติกรรมของตัวละคร

ฝั่งภาพยนตร์ปี 1971 'Willy Wonka & the Chocolate Factory' ตีความเรื่องด้วยความเป็นละครเพลงและภาพจริงจังที่แปลกตา เพลงและฉากโชว์เน้นความมหัศจรรย์แบบละครฉายสด ทำให้โทนของเรื่องอ่อนลงในบางจังหวะ แต่ก็เพิ่มมิติการตีความให้ตัววองก้าเป็นคนที่มีเสน่ห์แปลกๆ และชอบเล่นกับผู้ชม ส่วนรายละเอียดบางอย่างถูกปรับเพื่อความบันเทิง เช่น ปมตัวร้ายย่อยในหนังและการยืดบทเพลงให้ยาวขึ้น ผลที่ได้คือเวอร์ชันนี้รู้สึกอบอุ่นและแฟนตาซีมากขึ้น แต่ก็ยังเหลือเงาดำของนิทานต้นฉบับให้คิดตาม

ทั้งสองเวอร์ชันเลยให้ความเพลิดเพลินต่างกัน: หนังสือเป็นนิทานแสบๆ ที่ชวนให้คิดต่อ ขณะที่หนัง 1971 เป็นการเฉลิมฉลองของความแปลกประหลาดและเพลง ฉันชอบทั้งคู่คนละแบบ ขึ้นกับอยากได้บทเรียนหรืออยากชมโชว์มากกว่า

แฟนพันธุ์แท้การ์ตูนไทยต้องไม่พลาดร้าน 'Comic Sanook' ในยูนiversity Avenue นี่เป็นแหล่งรวมสินค้าวัฒนธรรมยอดนิยมที่ขนช็อกโกแลตการ์ตูนไทยมาวางขายเต็มชั้น ตั้งแต่แบรนด์ดังอย่าง 'Manga Sweet' ที่ทำออกมาเป็นรูปตัวละครจากเรื่อง 'ทวิภพ' ไปจนถึงช็อกโกแลตธีม 'กระสือสาว' ที่มาในซองการ์ตูนสไตล์ไทยประยุกต์

ความพิเศษคือที่นี่มักจะมีสินค้า Limited Edition ที่ร่วมมือกับศิลปินไทยโดยตรง ลองถามพนักงานเรื่องช็อกโกแลตการ์ตูนจากนิยาย 'สี่แผ่นดิน' ที่เพิ่งออกใหม่เมื่อเดือนที่แล้ว รับรองว่าไม่失望แน่นอน

ฉากเรือผ่านอุโมงค์ใน 'Willy Wonka & the Chocolate Factory' น่าจะเป็นหนึ่งในฉากที่มีเบื้องหลังยั่วให้คิดมากที่สุด

การถ่ายทำฉากนี้ไม่ได้พึ่ง CGI แบบสมัยใหม่ แต่ทีมงานใช้เทคนิคกล้องและการฉายภาพซ้อน (in-camera effects) ร่วมกับแผงฉายสีสันและฟิล์มซ้อน ทำให้ภาพที่เห็นบนหน้าจอกลายเป็นฝันร้ายแบบพาโนรามา ซึ่งทำให้นักแสดงต้องเล่นกับสิ่งที่ไม่ได้อยู่ตรงหน้าจริงๆ ฉันชอบรายละเอียดเล็กๆ เช่นการวางไฟและการใช้แผ่นฟิล์มสีเพื่อให้เกิดเอฟเฟกต์หมุนวนที่ดูคล้ายภาพหลอน

นอกจากเทคนิคภาพแล้ว เสียงประกอบกับมิกซ์ซาวด์ก็มีบทบาทสำคัญ นักแสดงต้องตอบสนองต่อจังหวะเพลงและเสียงที่ตัดต่อมาทีหลัง วิธีการถ่ายทำแบบนี้ทำให้อารมณ์ของฉากแข็งแรงขึ้นเพราะพลังจากการรวมกันของภาพ เสียง และการแสดง ซึ่งยังคงชวนให้ฉันสะดุดตาทุกครั้งที่ดูอีกด้วย