หนังสือภาคินมีฉบับแปลภาษาไทยหรือยัง?

ปกหนังสือที่จับแล้วอุ่นมือยังมีเสน่ห์สำหรับฉันเสมอ เพราะมันให้ความรู้สึกว่าเรื่องราวไม่ได้อยู่แค่ในจอ แต่เป็นของจริงบนชั้นวางหนังสือของเรา เมื่อพูดถึง 'ภาคินัย' ฉบับพิมพ์ หาซื้อได้จากร้านหนังสือใหญ่ๆ ที่นำเข้าหรือตีพิมพ์ในประเทศ บางครั้งมีวางตามร้านหนังสืออิสระหรือบูธในงานหนังสือ และยังมีตลาดมือสองออนไลน์ที่มักมีราคาน่าคบหา ส่วนตัวมองว่าความคุ้มค่าของฉบับพิมพ์ไม่ได้วัดแค่ราคาเริ่มต้น แต่รวมถึงมูลค่าทางใจ—ปกแข็งที่สวย การเซ็นชื่อผู้แต่ง หรือการเขียนโน้ตข้างขอบหน้ากระดาษ ล้วนเป็นสิ่งที่อีบุ๊กให้ไม่ได้ นอกจากนี้การแลกเปลี่ยนหรือขายต่อหนังสือเก่า ทำให้เงินส่วนหนึ่งกลับคืนมาได้ บางครั้งการสะสมฉบับพิมพ์ของงานที่ชอบก็เหมือนการเก็บความทรงจำ เช่นเดียวกับที่ฉันเคยรู้สึกกับ 'The Lord of the Rings' เวอร์ชันเก่าเล่มหนึ่งที่ยังคงอ่านซ้ำได้ไม่รู้เบื่อ ถ้าคุณเป็นคนที่ชอบความพิถีพิถัน เวลาอ่านต้องการจดหรือชื่นชมหน้าปก ฉบับพิมพ์มักให้ความคุ้มค่าทางอารมณ์มากกว่า แต่ถางบจำกัดหรือพื้นที่เก็บน้อย อีบุ๊กก็เป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผล การตัดสินใจสุดท้ายสำหรับฉันคือดูว่าคุณค่าที่ต้องการเป็นแบบไหน—ถ้าอยากเก็บเป็นของสะสมและสัมผัสวัสดุ ให้เลือกฉบับพิมพ์ แต่ถ้าต้องการพกพาและอ่านบ่อยๆ ในหลากอุปกรณ์ อีบุ๊กก็ยังคงทำหน้าที่ได้ดี

มีหลายเล่มที่ใช้ชื่อ 'Manifest' ดังนั้นคำตอบขึ้นกับเล่มที่คุณหมายถึงมากกว่าจะตอบอย่างเป็นเอกฉันท์ ในมุมมองของคนที่ติดตามหนังสือทั่วไป ผมมักจะเจอทั้งนิยาย วิทยาศาสตร์แนวคิด และหนังสือพัฒนาตัวเองที่ใช้คำว่า 'Manifest' เป็นชื่อหรือคำหลัก บางเล่มเป็นงานแปลที่ลงสำนักพิมพ์ไทยแล้ว แต่หลายเล่มยังไม่มีฉบับแปลเพราะสิทธิ์การแปลยังคงอยู่กับเจ้าของลิขสิทธิ์ต่างประเทศ ถ้าต้องการรู้แน่ว่าเล่มที่คุณสนใจมีฉบับแปลไทยหรือยัง ให้เช็กชื่อผู้แต่งและ ISBN แล้วค้นในร้านหนังสือออนไลน์ของไทยอย่างนายอินทร์ SE-ED หรือร้านใหญ่อย่าง Kinokuniya และแพลตฟอร์มอีบุ๊กอย่าง MEB/Ookbee — ถ้าพบข้อมูลสำนักพิมพ์ไทยหรือ ISBN ของฉบับแปล แปลว่ามีฉบับภาษาไทย หากไม่พบ ก็มีความเป็นไปได้ว่ายังไม่มีการแปลอย่างเป็นทางการ ขอปิดด้วยมุมมองส่วนตัวว่าเวลาเจอชื่อเดียวกันแบบนี้ ผมมักจะชอบดูตัวอย่างเนื้อหาและรีวิวจากเวอร์ชันต้นฉบับก่อนตัดสินใจรอฉบับแปลหรืออ่านภาษาอื่นไปก่อน

แปลกใจเหมือนกันที่มีคนถามเรื่องนี้ เพราะวงการแปลวรรณกรรมไทยเป็นอะไรที่ผันผวนและน่าติดตามอยู่เสมอ ย้อนกลับไปเมื่อเริ่มอ่านงานของเขา ฉันไม่เคยเจอฉบับแปลภาษาอังกฤษของนิยายที่ลงชื่อว่า วรเจตน์ ภาคีรัตน์ ในฐานข้อมูลสำนักพิมพ์ใหญ่หรือในแคตตาล็อกของสำนักพิมพ์ระหว่างประเทศที่คุ้นเคยเลย ดังนั้นจากประสบการณ์การติดตามงานวรรณกรรมไทย ฉันคิดว่ายังไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการของงานนิยายยาวที่ลงนามในชื่อนี้ แต่มีความเป็นไปได้ว่าบทความสั้น ๆ หรือบางบทที่ถูกคัดย่ออาจถูกแปลเป็นอังกฤษในงานสัมมนาหรือวารสารวิชาการเล็ก ๆ ยังไงก็ตาม มุมมองของฉันคือการที่นิยายไทยจะได้แปลเป็นอังกฤษจริงจังมักพึ่งพาการผลักดันจากตัวผู้แต่งหรือเอเยนต์ด้านลิขสิทธิ์ ถ้าเขาได้รับรางวัลหรือถูกแนะนำในแวดวงสากล โอกาสที่สำนักพิมพ์ต่างชาติจะสนใจก็มากขึ้น แต่เท่าที่ฉันติดตามมา ณ ตอนนี้ ชื่อของเขายังไม่ปรากฏในรายชื่อหนังสือไทยที่มีการวางจำหน่ายเป็นฉบับแปลในตลาดภาษาอังกฤษโดยตรง ฉันคงยังหวังว่าจะมีการแปลอย่างเป็นทางการในอนาคต เพราะงานบางชิ้นมีศักยภาพที่น่าจะเข้าถึงผู้อ่านนอกประเทศได้ดี

เอาจริงๆ ชื่อ 'หนังสือแมวส้ม' ฟังดูกว้างและทำให้คนอ่านนึกถึงงานหลายแนวที่มีแมวสีส้มเป็นตัวเด่น เป็นไปได้ว่าคุณหมายถึงการ์ตูนเสียดสีอย่าง 'Garfield' ซึ่งมีคาแรคเตอร์แมวส้มตลกขบขันและฉบับรวมเล่มของงานนี้ถูกแปลเป็นภาษาไทยมาแล้วในรูปแบบหนังสือการ์ตูนหรือรวมตอนได้บ้าง ฉันชอบเล่มรวมเก่าที่เห็นตามชั้นหนังสือเพราะมันอ่านง่ายและเต็มไปด้วยมุกสั้น ๆ ที่แตะตรงจุด อีกนัยหนึ่ง ชื่อแบบนี้อาจหมายถึงนิยายหรือหนังสือเด็กที่ใช้ภาพแมวส้มเป็นสัญลักษณ์ ถ้าเป็นหนังสือเด็ก นิสัยของการพิมพ์และการจัดหน้ามักทำให้ฉบับแปลไทยออกง่ายกว่า นอกจากนั้นชุมชนคนรักแมวในโซเชียลมีเดียไทยมักช่วยกันแจ้งข่าวการแปลใหม่ ๆ ให้รู้ล่วงหน้าเสมอ ดังนั้นถ้าคุณกำลังมองหาฉบับแปลจริง ๆ ลองสังเกตประกาศจากร้านหนังสือใหญ่หรือกลุ่มแฟนคลับที่ติดตามผลงานสัตว์เลี้ยง ข้อดีคือถ้าเป็นผลงานมีชื่อเสียง มักมีฉบับแปลอย่างเป็นทางการที่คุณสามารถซื้อสะสมได้ และนั่นแหละคือความสุขเล็ก ๆ ของการตามหาหนังสือที่ชอบ

หนังสือ 'พิธา' บางครั้งชื่อนำไปสู่ความสับสนเพราะมีทั้งงานเขียนที่เป็นต้นฉบับภาษาไทยและบางเล่มที่อาจเป็นฉบับแปลจากต้นฉบับต่างประเทศได้เหมือนกัน แต่โดยทั่วไป ถ้าเล่มนั้นเป็นผลงานของคนในประเทศไทย ชื่อผู้แปลจะไม่มีเพราะเป็นงานต้นฉบับภาษาไทยตรง ๆ ผมมักดูที่หน้าคู่ลิขสิทธิ์ก่อนเป็นอันดับแรก — ถ้าหน้าดังกล่าวระบุชื่อผู้แปล นั่นคือคำตอบชัดเจน แต่ถ้าไม่มีชื่อผู้แปลและมีชื่อผู้เขียนเป็น 'พิธา' เอง แปลว่ามันคือผลงานภาษาไทยที่ไม่ต้องแปล สิ่งที่ผมให้ความสำคัญต่อมาคือคุณภาพงานพิมพ์กับการจัดหน้า: หนังสือแปลที่ดีมักมีการเรียบเรียงคำอธิบายเชิงอรรถหรือหมายเหตุจากผู้แปลเมื่อจำเป็น และมีการใช้คำภาษาไทยที่ลื่นไหล แทนที่จะยืมถ้อยคำตรงจากต้นฉบับจนอ่านแข็งกระด้าง ถ้าอยากได้ความรู้สึกหลังอ่าน ผมมองว่าหนังสือแปลคุณภาพจะยังคงน้ำเสียงของผู้เขียนต้นฉบับไว้ได้ ไม่ว่าจะเป็นมุมมองเชิงวิเคราะห์หรือสำนวนชวนคิด เช่นเดียวกับที่เคยรู้สึกกับบางเล่มแปลดี ๆ ที่เก็บจังหวะภาษาได้เหมือนต้นฉบับ นี่คือเหตุผลที่ผมมักเลือกซื้อจากสำนักพิมพ์ที่มีชื่อเสียงเรื่องการแปลหรือจากฉบับที่มีผู้แปลเป็นที่รู้จักในแวดวงนักอ่าน เพราะมันช่วยให้โอกาสได้งานแปลที่รักษาอรรถรสเดิมของเรื่องเอาไว้สูงขึ้น

เริ่มแรกต้องบอกเลยว่าคำตอบขึ้นกับว่า 'หนังสือเธอที่รัก' ที่ว่าคือเล่มไหน เพราะหนังสือต่างประเทศที่เป็นงานระดับสากลมักจะมีฉบับแปลภาษาไทยออกมาค่อนข้างไว ในขณะที่งานอินดี้หรือแนวทดลองบางเล่มอาจยังไม่มีการแปลอย่างเป็นทางการเลย ฉันเองมักจะสังเกตจากความนิยมของต้นฉบับ ถ้าเป็นนิยายขายดีหรือผู้เขียนมีชื่อเสียงระดับโลก ก็มีโอกาสสูงที่สำนักพิมพ์ไทยจะนำมาทำเป็นฉบับแปลเพื่อให้คนอ่านในประเทศเข้าถึงได้ง่ายขึ้น ยกตัวอย่างเช่นผลงานที่คนจำนวนมากรักและเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางมักมีฉบับแปลภาษาไทยแล้ว เช่นงานวรรณกรรมเยาวชนหรือแฟนตาซีที่ขายดีมากๆ จะเห็นเป็นหนังสือตั้งชั้นวางตามร้านหนังสือทั่วไป ในทางกลับกัน งานทดลองหรือหนังสือเฉพาะกลุ่มที่เน้นภาษาซับซ้อนหรือโครงสร้างพิเศษอาจต้องรอเวลานานกว่า เพราะการแปลต้องใช้ทักษะเฉพาะและอาจไม่คุ้มทุนสำหรับสำนักพิมพ์ ขณะที่นิยายจากญี่ปุ่น ยุโรป หรืออเมริกาที่ได้รับการยอมรับมักจะถูกแปลโดยสำนักพิมพ์ที่เน้นงานแปลเป็นหลัก ทำให้ผู้อ่านไทยมีตัวเลือกมากขึ้นและคุณภาพการแปลก็มีมาตรฐานขึ้นด้วย สุดท้ายแล้ว หากเล่มที่เธอรักเป็นงานที่เพิ่งออกใหม่และยังไม่เห็นฉบับแปล ก็ยังมีข้อดีคือความเป็นไปได้ที่สำนักพิมพ์จะสนใจนำมาทำในอนาคต โดยเฉพาะเมื่อมีกระแสพูดถึงมากขึ้นหรือมีรางวัลติดชาร์ต การมีฉบับแปลช่วยเปิดประตูสู่ผู้อ่านกลุ่มใหม่และทำให้เนื้อหานั้นถูกตีความในบริบทไทยได้แตกต่างไปบ้างในแง่ความรู้สึกและสำนวน ส่วนถ้าเป็นเล่มคลาสสิกหรือเป็นที่รักของคนจำนวนมาก โอกาสเจอฉบับแปลที่แปลออกมาอย่างละเอียดถี่ถ้วนและน่าอ่านก็สูงอยู่แล้ว สรุปในฐานะคนที่ชอบอ่านและติดตามการแปลหนังสือ ฉันมักตื่นเต้นทุกครั้งที่เห็นงานที่รักถูกแปลเป็นภาษาไทยเพราะมันทำให้การเข้าถึงเรื่องราวง่ายขึ้นและรู้สึกเหมือนได้แบ่งปันความรักเดียวกันของหนังสือกับคนอ่านรุ่นเดียวกัน เห็นฉบับแปลที่ดีแล้วก็ยิ้มออกมาได้เลย

ชื่อ 'ภาคิน' เป็นชื่อที่ฉันเห็นปรากฏบ่อยในแวดวงนิยายไทยออนไลน์ จนบางครั้งคนในชุมชนอ่านนิยายต้องถามกันว่าเรื่องไหนกันแน่ที่หมายถึงตัวละครชื่อเดียวกันนี้ ในมุมมองของคนอ่านวัยรุ่นที่ติดตามเว็บโนเวล ฉันมักเจอ 'ภาคิน' เป็นตัวเอกหรือบุคคลสำคัญในนิยายแนวรักวัยรุ่นและโรแมนซ์ครอบครัว โดยมักวางคาแรกเตอร์ให้เป็นคนเก็บกด หรือต้องแบกรับภาระของครอบครัว ทำให้บทบาทของเขากลายเป็นฟันเฟืองสำคัญที่ขับเคลื่อนพล็อตและความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครอื่นๆ ความที่ชื่อนี้ไม่ได้ผูกติดกับงานเขียนชิ้นเดียวทำให้การถามว่า "ภาคินเป็นตัวละครสำคัญในนิยายเรื่องใด" มักเจอคำตอบที่หลากหลาย บทบาทของภาคินอาจต่างกันไปตามโทนเรื่อง บางเรื่องเขาเป็นคนเก่งที่ปกป้องคนอื่น ขณะที่บางเรื่องเขาเป็นตัวละครที่ต้องแก้ปมในอดีตเพื่อเติบโต ซึ่งทำให้ผู้อ่านตีความตัวละครได้หลายมิติและมีความผูกพันกับเขาในรูปแบบที่แตกต่างกัน สุดท้ายฉันคิดว่าความสำคัญของชื่ออย่าง 'ภาคิน' ไม่ได้อยู่ที่นิยายเรื่องใดเรื่องหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นกับการวางพล็อตและการเขียนที่ทำให้ตัวละครโดดเด่น หากใครพูดถึงภาคินในวงสนทนา ความหมายของชื่อนั้นจะเปลี่ยนไปตามบริบทของแต่ละผลงาน และนั่นแหละที่ทำให้การหา "นิยายเดียว" ที่มีภาคินเป็นตัวเอกกลายเป็นคำถามเปิดกว้างอย่างสนุกสำหรับคนอ่านอย่างฉัน

ข่าวคราวที่ผมตามมาคือยังไม่มีฉบับแปลภาษาไทยของ 'สู้ดิวะ' ที่วางขายอย่างเป็นทางการตามร้านหนังสือใหญ่หรือเว็บขายหนังสือที่คนไทยคุ้นเคย จากมุมมองคนที่ติดตามวงการแปลนิยายและมังงะมานาน เหตุผลมีได้หลายอย่าง: ถ้าเป็นงานที่ยังไม่ได้รับความนิยมระดับสากลสูง สำนักพิมพ์ไทยมักจะรอความแน่นอนของฐานแฟนก่อนซื้อสิทธิ์ การแปลเชิงการค้าเองก็ต้องคำนึงถึงต้นทุนและการตลาด เห็นได้จากหลายงานที่ต้องใช้เวลาหลายปีจากการเป็นงานดังในต่างประเทศจนมาถึงฉบับภาษาไทย เช่น 'Solo Leveling' ที่ใช้กระบวนการเจรจาลิขสิทธิ์และวางแผนการตลาดค่อนข้างละเอียด มุมมองส่วนตัวคืออยากเห็นงานนี้ออกฉบับไทยในรูปแบบที่เคารพงานต้นฉบับ หากสำนักพิมพ์ไทยตัดสินใจรับลิขสิทธิ์ น่าจะทำให้การอ่านสบายตาและมีคุณภาพขึ้นมากกว่าสำเนาแปลมือหรือแฟนซับ แม้จะมีแฟนคอมมูนิตี้ที่แปลแชร์กันอยู่บ้าง แต่คุณค่าในการสนับสนุนผลงานผ่านช่องทางถูกลิขสิทธิ์จะช่วยให้ผู้สร้างมีรายได้และโอกาสทำผลงานต่อได้ ถ้ามีข่าวดีเรื่องลิขสิทธิ์ ก็มักจะประกาศผ่านหน้าเพจของสำนักพิมพ์และชุมชนแฟนคลับก่อน ซึ่งทำให้รู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งที่เห็นผลงานที่ชอบถูกแปลอย่างเป็นทางการและออกแบบหน้าปกได้ตรงรสนิยมคนไทย