ใครเป็นผู้กำกับของ ลองของ 2005

ชื่อเรื่อง 'ลองของ' มักทำให้คนที่ติดตามหนังไทยและคลิปวิดีโอบนอินเทอร์เน็ตสับสนได้ง่าย เพราะมีงานหลายชิ้นใช้ชื่อนี้ในรูปแบบต่าง ๆ ทั้งวิดีโอสั้น งานเว็บ และบางครั้งก็มีสกรีนช็อตจากรายการวาไรตี้ที่ถูกอัพเป็น 'เต็มเรื่อง' บนแพลตฟอร์มต่าง ๆ ฉันจึงมักเจอคนถามว่าผลงานไหนเป็นเวอร์ชันที่เจ้าของคำถามหมายถึงกันแน่ จากมุมมองแฟนหนังที่ติดตามผลงานอิสระกับคลิปไวรัล ฉันมองว่าไม่มีผลงานภาพยนตร์สตูดิโอใหญ่ชัดเจนที่ใช้ชื่อนี้เป็นชื่อภาพยนตร์ฉายโรงแบบเป็นที่รู้จักในวงกว้าง หากเป็นคลิปหรือซีรีส์สั้นบนยูทูบหรือเฟซบุ๊ก ชื่อผู้กำกับและนักแสดงหลักมักจะอยู่ในคำอธิบายของคลิปหรือในเครดิตตอนท้าย ในขณะที่งานอินดี้ที่เป็นฟีเจอร์จริง ๆ จะมีข้อมูลในเพจของผู้ผลิต หรือลิสต์ในฐานข้อมูลภาพยนตร์ท้องถิ่น มุมมองส่วนตัวสุดท้ายคือถ้าต้องการข้อมูลเฉพาะเจาะจงจริง ๆ ให้สังเกตรายละเอียดบนปก วิดีโอต้นฉบับ หรือคำโปรยบนแพลตฟอร์มสตรีมมิ่ง เพราะนั่นมักบอกทั้งชื่อผู้กำกับและรายชื่อนักแสดงหลักไว้ชัดเจน ถึงแม้จะไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกกรณี แต่การเช็กเครดิตต้นฉบับเป็นวิธีที่ตรงที่สุด และนั่นแหละที่ทำให้ฉันมั่นใจได้มากขึ้นเวลาจะบอกชื่อคนทำงานให้ใครฟัง

ประเด็นนี้ทำให้ผมย้อนนึกถึงช่วงหนังไทยยุคกลางทศวรรษ 2000 ที่เต็มไปด้วยหนังผีหลากสไตล์ ผมคิดว่า 'ลองของ 1' (2548) กำกับโดย ยุทธเลิศ สิปปภาค ซึ่งเป็นผู้กำกับที่มักผสมผสานความตลกกับความหลอนได้อย่างไม่ธรรมดา ในมุมมองของผม งานของเขามักมีจังหวะตลกซ่อนอยู่ระหว่างฉากที่น่าขนลุก ทำให้หนังไม่ได้หวาดกลัวอย่างเดียวแต่ยังมีมิติทางอารมณ์ด้วย ผลงานเด่น ๆ ที่ชัดเจนของเขาสำหรับผมคือ 'Killer Tattoo' ซึ่งสะท้อนสไตล์การเล่าเรื่องที่เล่นกับคาแรกเตอร์แปลก ๆ และโทนเรื่องที่ไม่ยึดติดกับสูตรมาตรฐาน ผมชอบที่ยุทธเลิศไม่กลัวจะผสมหลายแนว หนังของเขาจึงมักมีเสียงหัวเราะแทรกกับความตึงเครียดอย่างพอดี ซึ่งใน 'ลองของ 1' ก็เห็นฝีมือการกำกับที่ทำให้ฉากผีมีลูกเล่นและบรรยากาศที่จับต้องได้ โดยรวมแล้วผมมองว่าเขาเป็นคนที่รู้จะใช้จังหวะภาพและบทเพื่อเซอร์ไพรส์ผู้ชมแทนที่จะพึ่งแค่ช็อตสยองประหนึ่งหนังผีเชิงเดียว งานแบบนี้ทำให้ผมยังคงอยากย้อนดูผลงานเก่า ๆ ของเขาเพิ่มขึ้นอีกที

ตรงๆ เลย ผมชอบพูดถึงหนังไทยสยองขวัญแบบนี้ แต่ต้องยอมรับว่าชื่อผู้กำกับของ 'ลองของ' ภาค 1 นั้นไม่ติดในความทรงจำของผมอย่างชัดเจน ตอนดู ผมจดจ่อกับบรรยากาศและฉากที่ทำให้ขนลุกมากกว่าการดูเครดิตท้ายเรื่อง จึงจำได้แต่สไตล์การเล่าเรื่องแบบไทยๆ ที่ใช้ความเชื่อพื้นถิ่นเป็นแกนหลัก มากกว่าจะจำชื่อผู้กำกับเป็นคนๆ ไป แต่ถ้าจะคุยถึงคุณภาพงาน ผมมักจะนึกถึงความต่างระหว่างหนังแนวนี้กับ 'Laddaland' ที่โฟกัสเรื่องครอบครัวและบ้านผีสิงอย่างชัดเจน การเปรียบเทียบแบบนี้ช่วยให้ผมยืนยันได้ว่าหนังอย่าง 'ลองของ' มีเสน่ห์เฉพาะตัว แม้จะจำชื่อผู้กำกับไม่ได้ก็ตาม สุดท้ายแล้ว ความรู้สึกที่ติดอยู่คือฉากบางฉากที่ยังทำให้ผมหายใจติดขัดเมื่อคิดถึง และนั่นเพียงพอให้ผมชื่นชมงานแม้ว่าชื่อผู้กำกับจะพร่ามัวในความทรงจำของผมก็ตาม

ลองนึกภาพหนังผีที่เอาความเชื่อพื้นบ้านมาเป็นแกนกลาง แล้วพาเราเข้าสู่วงจรของบาปและผลกรรม—นั่นแหละคือแก่นของ 'ลองของ' (2005) ในมุมมองคนดูที่โตกับหนังไทยยุคก่อน ฉันรู้สึกว่าหนังไม่ได้สยองเพียงเพราะผี แต่สยองเพราะการละเมิดขอบเขตของสิ่งที่ควรจะเป็น ที่สำคัญมันเล่าเรื่องคนธรรมดาที่อยากได้ผลลัพธ์เร็ว ๆ เลยลองใช้ของหรือพิธีกรรมแบบผิด ๆ ผลลัพธ์คือโซ่ของเหตุการณ์อันโหดร้าย ทั้งการค่อย ๆ ถูกทำลายความสัมพันธ์และการรับกรรมจากการทำผิด โครงเรื่องพุ่งไปที่การทดลองหรือการกระทำที่เกี่ยวกับเครื่องราง เครื่องมือไสยศาสตร์ ซึ่งนำไปสู่การครอบงำและเหตุการณ์เหนือธรรมชาติ การอ้างอิงภาพจำบางฉาก เช่น คืนที่มีการเรียกวิญญาณจนเกิดภาพหลอนกลางบ้าน ทำให้ฉันนึกถึงฉากบรรยากาศทึม ๆ ใน 'Shutter' แต่สิ่งที่ต่างคือโฟกัสของ 'ลองของ' อยู่ที่การลงโทษทางจิตใจของตัวละครมากกว่าการเปิดเผยเบื้องหลังผีแบบชัดแจ้ง หนังยังทิ้งคำถามให้ฉันคิดถึงเส้นแบ่งระหว่างความเชื่อกับความประมาท และว่าการลองของไม่ได้มีแค่ผลสยอง แต่ยังทำลายชีวิตคนรอบข้าง ในฐานะแฟนหนังผีไทย รุ่นหนึ่ง ฉันชอบที่หนังพยายามสะท้อนมุมมองทางสังคมเกี่ยวกับความศรัทธาและการสิ้นหวังของตัวละครมากกว่าจะเน้นแค่กรีดร้องแล้วจากไป มันให้ความรู้สึกว่าเรื่องผีเป็นผลจากการกระทำมนุษย์เป็นหลัก มากกว่าจะเป็นแค่ภัยจากนอกโลกแบบล้างสมองคนดูอย่างเดียว

เรื่อง 'ลองของ' รุ่นปี 2005 ถูกพูดถึงบ่อยในแง่ว่าแหล่งที่มาของเนื้อหาไม่ได้มาจากนิยายเล่มเดียวอย่างชัดเจน แต่เป็นการนำตำนานปากต่อปากและความเชื่อเรื่องของขลังกับพิธีกรรมมาขยี้เป็นภาพยนตร์ ในมุมมองของคนที่ชอบสืบเสาะเบา ๆ เกี่ยวกับรากเหง้าวัฒนธรรมป๊อปไทย ฉันเห็นว่าภาพรวมของ 'ลองของ' ดูเหมือนจะตั้งอยู่บนพื้นฐานของเรื่องเล่าสายอุบัติเหตุความเชื่อ คำเล่าลือของคนในชุมชน และบทสนทนาบนฟอรัมออนไลน์ในยุคนั้น มากกว่าจะเป็นการดัดแปลงจากหนังสือชื่อดังชิ้นเดียว การนำภาพของวัตถุมงคล การทดสอบอำนาจเหนือธรรมชาติมาใช้ ทำให้คนดูรู้สึกว่ามันมาจากเรื่องเล่าในชีวิตประจำวัน ซึ่งมักถูกเล่าต่อในงานศพ วัด หรือในวงเพื่อน การพล็อตและบรรยากาศจึงมีลักษณะสะท้อนนิทานพื้นบ้านและข่าวลือเมือง ซึ่งผู้สร้างเอามาผสมกับองค์ประกอบภาพยนตร์สยองแบบร่วมสมัย เลยให้ความรู้สึกว่าเป็น “ผลงานของผู้กำกับที่ดัดแปลงจากเรื่องเล่า” มากกว่าเป็นงานแปลงมาจากนวนิยายชิ้นเดียว สำหรับฉัน มุมนี้น่าสนใจเพราะมันชวนให้คิดถึงว่าภาพยนตร์ไทยสยองยุคกลางทศวรรษ 2000 มักฉกฉวยความหวาดกลัวจากความเชื่อที่ฝังอยู่ในสังคมมากกว่าจะยืมจากผลงานวรรณกรรมเดียวอย่างตรงไปตรงมา

ฉากสุดท้ายของ 'ลองของ' ทิ้งความอึดอัดไว้จนถึงตอนเครดิตจบ ฉากจบไม่ได้ปิดประเด็นแบบสบาย ๆ แต่เลือกทางที่ชวนให้คิดต่อ:หลังจากการเผชิญหน้าที่ดูเหมือนจะจบลง ฮีโร่หลักพยายามลบล้างผลกระทบของการลองของและพิธีกรรมที่เกิดขึ้น แต่กลับพบว่ารอยร้าวในความสัมพันธ์และบาดแผลทางจิตใจไม่ได้หายไปง่าย ๆ การตายหรือการสูญเสียหลายคนกลายเป็นบทลงโทษที่หนักหน่วง และความจริงบางอย่างถูกเปิดเผยในชั่วพริบตา ทำให้ภาพรวมของเรื่องยิ่งมืดมนขึ้น มุมมองส่วนตัวคือฉากสุดท้ายเล่นกับความกลัวในระดับจิตใจมากกว่าผีฉายเดี่ยว ๆ—มีการใช้สัญลักษณ์ เช่น เศษสิ่งของ กระจก หรือเงาที่เคลื่อนไหว เพื่อสื่อว่าความชั่วร้ายยังคงแฝงอยู่ ไม่ได้ถูกขจัดอย่างสิ้นเชิง ส่วนเสียงประกอบกับภาพตัดต่อในตอนท้ายช่วยเพิ่มความรู้สึกว่าเหตุการณ์อาจจะวนกลับหรือแพร่กระจายต่อไป ผลลัพธ์ที่ได้จึงเป็นตอนจบแบบเปิดมากกว่าจะเป็นการจบแบบปิด ฉะนั้นหลังจากดูฉากจบ ผู้ชมหลายคนอาจเดินออกจากโรงด้วยคำถามและความไม่แน่นอนในหัว มากกว่าจะรู้สึกโล่งหรือสบายใจ นี่แหละคือเสน่ห์ของหนังแนวนี้ ที่ยังคงหลอกหลอนให้นึกถึงอีกนาน

บรรยากาศในโรงหนังเมื่อได้เห็นฉากผู้ใหญ่พูดถึงอดีตใน 'Crayon Shin-chan' ครั้งแรกทำให้ฉันเปลี่ยนมุมมองต่อหนังการ์ตูนสำหรับเด็กไปเลย ชื่อที่ต้องพูดถึงเสมอคือ เคอิจิ ฮาระ (Keiichi Hara) — เขาเป็นผู้กำกับที่รับผิดชอบภาพยนตร์หลายภาคของ 'Crayon Shin-chan' และเป็นคนที่ผลักดันให้หนังชุดนี้มีชั้นความหมายมากกว่ามุขตลกธรรมดา งานของเขาเต็มไปด้วยการจัดเฟรมแบบภาพยนตร์จริงจัง การใช้มุมกล้องที่ชวนให้รู้สึกกว้างหรือเงียบสงบ และจังหวะการเล่าเรื่องที่ปล่อยให้ความเงียบหรือพาร์ตดราม่าได้สะเทือนใจผู้ชม สิ่งที่ทำให้ฉันชอบสไตล์ของฮาระคือการผสมผสานของโทน: เขารวมมุกกวนๆ ของชินจังเข้ากับธีมผู้ใหญ่ เช่น การคิดถึงวัยเด็ก ความเหงา หรือการวิพากษ์สังคม ผลงานที่โดดเด่นของเขามีฉากที่คนดูผู้ใหญ่จะร้องตามด้วยความเข้าใจในความเศร้าและความอบอุ่นพร้อมกัน ซึ่งเป็นสิ่งที่หาได้ไม่บ่อยในหนังที่เริ่มจากมังงะตลก นั่นทำให้ผลงานของเขายังคงตราตรึงและถูกพูดถึงยาวนานในกลุ่มคนดูที่โตขึ้นตามตัวละคร พูดแบบตรงไปตรงมา ฉันชอบเมื่อการ์ตูนที่ดูเหมือนจะมีแต่เสียงหัวเราะ กลับสามารถหยิบเอาแง่มุมจริงจังขึ้นมาพูดได้โดยไม่ทำลายจังหวะตลกของเรื่อง นั่นคือเสน่ห์ของผู้กำกับคนนี้สำหรับฉัน

ไม่ค่อยมีข้อมูลยืนยันชัดเจนเกี่ยวกับ 'เกรียนโคดมหาประลัย 2' ที่ผมเห็นในแหล่งหลัก ๆ แต่ผมจะเล่าในมุมมองคนดูที่ติดตามเครดิตหนังอย่างละเอียดนะ โดยส่วนตัวผมมักเริ่มจากภาพโปสเตอร์และตัวอย่างที่ลงบนเพจของผู้สร้าง เพราะชื่อผู้กำกับมักจะพิมพ์ชัดเจนตรงบรรทัดเครดิตบนโปสเตอร์ ส่วนรายชื่อนักแสดงหลักมักปรากฏทั้งบนโปสเตอร์และในตัวอย่างหนัง ถ้าหนังมีการฉายตามเทศกาลหรือออกฉายเชิงพาณิชย์ ข้อมูลบนโบรชัวร์หรือสื่อประชาสัมพันธ์มักแม่นยำกว่าโพสต์แฟนคลับทั่วไป ท้ายสุดผมคิดว่าวิธีที่เร็วและมั่นใจคือดูเครดิตตอนจบของหนังหรือเช็กจากเพจของผู้จัด/ค่ายผลิต เพราะตรงนั้นจะบอกทั้งผู้กำกับ ตัวแสดง และทีมงานที่เกี่ยวข้องอย่างเป็นทางการ — ถ้าวันไหนมีเวลาจะตามอ่านเครดิตตอนจบแล้วบอกต่อความเห็นของตัวละครกับการแสดงให้ฟังอีกที