Godโดจิน

ลองเริ่มจากโดจินที่จับความอบอุ่นและความเป็นมนุษย์ของเทพมาเล่าอย่างนุ่มนวลอย่างงานแฟนเมดของ 'Kamisama Kiss' เพราะมันไม่ต้องพึ่งพาพล็อตใหญ่หรือความรู้ลึกซึ้งเกี่ยวกับตำนานเพื่อเข้าถึงอารมณ์ ผู้เริ่มต้นจะชอบเพราะตัวละครเปิดเผยความรู้สึกชัดเจน บทสนทนาเข้าใจง่าย และธีมความรักมิตรภาพที่คนทั่วไปคุ้นเคย

ผมมักจะชอบฉากสั้นๆ ที่แสดงความสัมพันธ์ระหว่างเทพกับมนุษย์ — งานโดจินแนวนี้มักเน้นการปฏิสัมพันธ์มากกว่าการอธิบายโลก ทำให้ไม่ต้องรู้เบื้องหลังทั้งหมดก็อ่านสนุกได้ อีกอย่าง งานศิลป์ในวงการนี้มีตั้งแต่สไตล์มังงะคลีนๆ ไปจนถึงสีน้ำสวยงาม เลือกตามรสนิยมได้สบายๆ

ถ้าต้องเลือกเล่มแรก ให้มองหาฉบับที่เน้น slice-of-life หรือคอมเมดี้ก่อน จะช่วยให้เปิดโลกโดจินได้มั่นใจและค่อยๆ ขยับไปหาเรื่องที่ลึกซึ้งขึ้นได้ไม่ยาก สำคัญคือเลือกงานที่คอมมิคเลย์เอาต์อ่านง่าย แล้วปล่อยให้ตัวละครพาไปดีกว่า

ชื่อผู้วาดของโดจินแฟนเมด 'god' มักจะไม่ถูกระบุชัดเจนในตัวเล่มหรือไฟล์ที่หมุนเวียนกันในวงแฟนๆ และนั่นเป็นเหตุผลที่คนจำนวนมากยังคงสงสัยกันอยู่

จากสิ่งที่ฉันติดตามมา บ่อยครั้งผู้วาดโดจินประเภทนี้ใช้ 'นามปากกา' หรือชื่อวงวงเล็ก ๆ แล้ววางขายตามงานคอมิกมาร์เก็ตหรือขายผ่านเว็บไซต์อย่าง Pixiv Booth หรือ DLsite ถ้าเจอไฟล์ที่มีลายน้ำชัดเจนหรือแท็กในโพสต์บน Twitter/Pixiv ก็มีโอกาสสูงที่จะตามไปหาเพจหลักของศิลปินเจอ แต่ในหลายกรณีก็มีการแจกต่อโดยไม่แนบเครดิต ทำให้การยืนยันชื่อผู้วาดทำได้ยากขึ้น

ฉันรู้สึกว่าแวดวงโดจินเต็มไปด้วยความสุภาพระหว่างคนผลิตและคนซื้อ: ถ้าศิลปินเปิดเผยตัวตน เขามักจะมีผลงานอื่นๆ เป็นเล่มสั้น งานวาดแบบ commission หรืออาร์ตบุ๊กที่มีคอนเซ็ปต์ใกล้เคียงกับ 'god' แต่ถ้าศิลปินเลือกความเป็นนิรนาม ผลงานอื่นอาจจะกระจัดกระจายอยู่ในวงเล็ก ๆ ที่ต้องตามจากแท็กหรือจากเพื่อนร่วมวงการ ในมุมหนึ่งการตามหาชื่อผู้วาดก็เหมือนการเล่นเกมไขปริศนาเล็ก ๆ — และสำหรับฉัน ความพอใจคือได้เห็นศิลปินได้รับเครดิตอย่างเหมาะสม

หาเล่มโดจินแฟนเมด 'god' ฉบับพิมพ์จริงสุดท้ายมักจะต้องวางแผนหน่อยเพราะส่วนใหญ่จะกระจายอยู่ในช่องทางของวงและร้านเฉพาะทางในญี่ปุ่น

เราเริ่มจากแหล่งออนไลน์ที่เชื่อถือได้ก่อน เช่นร้านอย่าง 'Toranoana' หรือ 'Melonbooks' ที่มักรับลงขายเล่มใหม่ของวง รวมถึงมีหมวดมือสองให้เลือก ถ้าชื่อวงลงในร้านเหล่านี้ก็มีโอกาสได้ของใหม่หรือสภาพดีมาก อีกช่องทางที่สะดวกคือ 'BOOTH' ของวงที่ขายตรงให้คนต่างประเทศได้สั่งโดยตรง ถ้าเล่มนั้นหมดแล้ว ไม่แปลกที่จะต้องพึ่งบริการพิมพ์มือสองจากร้านอย่าง Mandarake หรือใช้เอเย่นต์ส่งจากญี่ปุ่น (เช่น Buyee) เพื่อประมูลหรือซื้อจาก 'Yahoo! Auctions Japan' ทั้งหมดนี้ต้องเผื่อค่าขนส่งและภาษีเข้าไว้

วิธีที่เราใช้คัดแยกคือดูหน้าปกและคำอธิบายว่าระบุเป็นพิมพ์ครั้งไหน จำนวนหน้า สภาพ และมีรูปถ่ายชัดเจนหรือไม่ ถ้าเจอภาพภายในนิดหน่อยก็ช่วยตัดสินใจได้ง่ายขึ้น การเก็บรักษาเราจะใส่ซองพลาสติกกันความชื้นและวางในที่ไม่โดนแสงตรง จะได้ยังดูดีนาน ๆ

แฟนๆ ที่อยากสนับสนุนผลงานนักวาดอย่างจริงจังมักจะเลือกซื้อจากช่องทางที่ศิลปินลงขายเอง

ฉันชอบแนะนำให้คนไปมองที่หน้าร้านของวง/นักวาดโดยตรงก่อน เช่นร้านบน 'Booth' หรือหน้าร้านดิจิทัลอย่าง 'DLsite' เพราะนั่นมักเป็นช่องทางที่งานโดจินแบบออริจินัลถูกปล่อยอย่างถูกลิขสิทธิ์และศิลปินได้ส่วนแบ่งตรง ๆ ได้มากกว่า การซื้อจากที่นี่ได้ทั้งไฟล์ดิจิทัลหรือข้อมูลสั่งพิมพ์ตามที่วงตั้งไว้ และบางครั้งศิลปินจะมีแถมพิเศษเฉพาะที่ร้านของเขา

นอกจากนั้นยังมีร้านแบบตัวแทนจำหน่ายในญี่ปุ่น เช่นที่จัดจำหน่ายหนังสือจริงหรือส่งออกไปต่างประเทศ ถ้ามีเวอร์ชันตีพิมพ์อย่างเป็นทางการก็หาได้ตามร้านพวกนั้น การสนับสนุนแบบนี้ทำให้รู้สึกว่าเราได้ช่วยให้ศิลปินมีโอกาสผลิตงานต่อไปได้ ซึ่งสำหรับฉันเป็นเหตุผลสำคัญในการเลือกซื้อแบบถูกลิขสิทธิ์ เสร็จแล้วก็เปิดอ่านแบบสบายใจโดยไม่ต้องกังวลเรื่องละเมิดลิขสิทธิ์

การทับซ้อนระหว่างวงการโดจินกับอนิเมะทำให้หัวใจผมเต้นไม่เป็นจังหวะเสมอเมื่อเห็นผลงานอินดี้เติบโตขึ้นจนกลายเป็นสื่อกระแสหลัก

มีตัวอย่างชัดเจนที่หยิบมาพูดได้มากคือผลงานของวง 07th Expansion ที่เริ่มจากการทำเกมโดจินและเรื่องสั้นวางขายในงานคอมิเก เช่น 'Higurashi no Naku Koro ni' ซึ่งต่อมากลายเป็นนิยาย สื่อเสียง และอนิเมะที่คนจำกันได้ทั่วบ้านทั่วเมือง นอกจากอนิเมะแล้วยังมีละครโทรทัศน์และภาพยนตร์ที่หยิบเรื่องราวไปทำต่อ ส่งผลให้แฟนเก่ากับคนดูหน้าใหม่มีช่องทางเข้าถึงต่างกัน

สิ่งที่ผมชอบคือความจริงจังของผู้สร้างต้นแบบที่ไม่ได้ยกเลิกความเป็นโดจินเมื่อลุกขึ้นมาทำเชิงพาณิชย์ แต่ยังคงกลิ่นอายเดิมไว้ได้บางส่วน การเห็นคาแรกเตอร์และโทนเรื่องถูกปรับให้เหมาะกับอนิเมะโดยยังรักษาแก่นเดิมไว้ มันทำให้รู้สึกเหมือนได้เห็นเด็กน้อยที่โตขึ้นและเริ่มเดินบนเวทีใหญ่ โดยไม่ลืมรากเหง้าที่ทำน้ำหมึกหกบนกระดาษงานแรกๆ นั่นแหละเป็นส่วนที่ผมอินมากๆ

ในฐานะคนที่ตามโดจินแฟนเมดมานาน โดจิน 'god' ฉบับภาษาไทยให้ความรู้สึกเหมือนได้เจอผลงานที่ตั้งใจทำมากกว่าจะเป็นแค่งานแปลลวก ๆ

การแปลภาษาทำได้ค่อนข้างราบรื่น มีการเลือกคำที่เข้าใจง่ายและยังคงโทนของต้นฉบับไว้พอสมควร ทั้งบทสนทนาแสดงบุคลิกตัวละครและคำบรรยายอารมณ์มีความสมดุล ระดับภาษาที่ใช้เหมาะกับผู้อ่านไทยทั่วไป ช่วยให้การอ่านลื่นไหลโดยไม่สะดุดเหมือนงานแปลสมัครเล่น

งานอาร์ตและการจัดหน้าในฉบับไทยก็ทำได้ดี กระดาษกับการพิมพ์คมพอควร แม้ว่าจะยังมีจุดที่น่าปรับอย่างการเว้นบรรทัดหรือขนาดฟอนต์ในบางหน้า แต่โดยรวมแล้วถือว่าเป็นผลงานที่ตั้งใจทำและเหมาะสำหรับคนที่อยากสัมผัสเนื้อหาแบบภาษาแม่มากกว่าการอ่านซับภาษาใด ๆ เมื่อเทียบกับโดจินแฟนเมดที่เคยอ่านของ 'Fate/stay night' ฉบับแฟนเมดบางเจ้า ฉบับนี้ดูมีมาตรฐานและใส่ใจรายละเอียดมากกว่าพอสมควร

การตามหา 'godโดจิน' ของแท้ในไทยเป็นภารกิจที่ท้าทายแต่ก็สนุกแบบที่แฟนการ์ตูนจะเข้าใจได้เลย

ผมมักเริ่มจากการตามงานคอนเวนชันใหญ่ของเมืองไทยก่อน เพราะงานพวกนี้มักมีบู้ธจากวงนอกหรือร้านนำเข้ามาเปิดขายอย่างเป็นทางการ ทั้งบูธเซอร์เคิลท้องถิ่นที่ได้ลิขสิทธิ์นำเข้าและร้านที่รับพรีออเดอร์จากญี่ปุ่น เจ้าของบูธบางคนยินดีให้ดูภาพปกด้านหลังหรือแสดงหลักฐานการนำเข้า ซึ่งช่วยยืนยันความแท้ได้ดี

เวลาที่ไปงาน ผมมักเตรียมเงินสดให้พร้อมและไปช่วงเช้าเพื่อได้เลือกของที่ยังไม่ถูกหยิบไป และไม่ลังเลสอบถามคนขายตรง ๆ ว่าเป็นของล็อตไหน นอกจากจะได้ของแท้ ยังได้บรรยากาศคุยกับคนทำวงและผู้ขายด้วย นี่แหละคือเสน่ห์ของการตามโดจินแบบมีชีวิต—ทั้งได้ของและได้เรื่องเล่าไปพร้อมกัน

เราเริ่มจากคำอธิบายตรงๆ ก่อน: โดจินก็คือผลงานที่คนทำเองแบบอิสระ ซึ่งมักมาในรูปหนังสือคอมิกสั้นๆ สมุดภาพ หรือแม้แต่เกมและนิยายสั้นๆ ผลงานพวกนี้อาจเป็นแฟนเมดที่เอาตัวละครจากซีรีส์ดังอย่าง 'Touhou Project' มาทำเรื่องใหม่ หรืองานออริจินัลที่ผู้เขียนอยากเล่าเอง ความแตกต่างสำคัญคือมันไม่ได้ผลิตโดยสำนักพิมพ์ใหญ่ แต่ทำโดยกลุ่มเล็กๆ หรือคนคนเดียว ทำให้เนื้อหาและสไตล์มีความหลากหลายมาก

เราเองเคยไปงานแจกเล่มจริงๆ แล้วเห็นเสน่ห์ของมัน—ได้คุยกับผู้ทำ รับสำเนาที่เซ็น มืออุ่นกว่าการสั่งออนไลน์เยอะ แม้จะมีบางเล่มที่เป็นงานผู้ใหญ่ก็ต้องระวังเรื่องอายุและกฎหมายของแต่ละประเทศ แต่ส่วนใหญ่ถ้าชอบแนวไหนก็มีทั้งเรื่องคอนเซ็ปต์ล้อเลียน เรื่องรักๆ ใสๆ หรือเรื่องทดลองสไตล์

ถ้าอยากหาอ่าน เริ่มจากงานอีเวนต์ใหญ่เช่น 'Comiket' หรือร้านขายโดจินในญี่ปุ่นอย่าง Melonbooks และ Toranoana ก็เป็นจุดที่หาได้ง่าย แต่ถ้าไม่สะดวกไปต่างประเทศ ให้มองหาชุมชนออนไลน์และร้านที่ขายผลงานของวงที่แปลถูกลิขสิทธิ์หรือขายสำรองอย่างถูกต้อง โดยรวมแล้วโดจินเป็นพื้นที่ทดลองของคนทำ ที่อ่านแล้วมักให้ความรู้สึกใกล้ชิดกับผู้สร้าง ถ้าเปิดใจจะเจอความสร้างสรรค์แปลกใหม่มากมาย

ลองนึกภาพว่าคุณเดินผ่านซุ้มเล็ก ๆ ในงานแผงการ์ตูน แล้วเจอทั้งหนังสือที่คนวาดเองเต็มไปหมด: นั่นแหละคือลักษณะของ 'โดจิน' ในความหมายดั้งเดิม — งานพิมพ์หรือผลงานที่นักสร้างสรรค์ทำขึ้นเอง ไม่ว่าจะเป็นมังงะสั้น นิยาย เกม เพลง หรือภาพประกอบ ซึ่งมีทั้งผลงานที่เอาเนื้อเรื่องจากงานดังมาเขียนใหม่และผลงานออริจินัลของกลุ่มคนทำวง อย่างที่เห็นบ่อย ๆ รอบ ๆ งานอย่าง 'Comiket' หรือแฟนซีนของเกมอย่าง 'Touhou Project'.

ถ้าพูดถึงคำว่า 'โดจอย' ในวงการไทย มักจะหมายถึงโดจินที่เน้นให้ความรู้สึกอบอุ่น สนุก ฟีลกู๊ด หรือมุขสั้น ๆ ที่อ่านแล้วยิ้มตามมากกว่าจะเป็นเรื่องยาวและจริงจัง นอกจากนี้มักแพร่กระจายทางออนไลน์ในรูปแบบโคมิกสั้น ๆ หรือภาพนิ่งที่แท็กง่าย คนโพสต์จึงหวังให้คนแบ่งปันให้ไว มากกว่าการตั้งใจขายเป็นเล่มใหญ่ ผู้สร้างบางคนเลือกแจกฟรีเพื่อให้คนดูฟินโดยไม่คิดมากเรื่องการผลิตหรือการตลาด

สำหรับฉัน ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่เจตนาและรูปแบบ: 'โดจิน' เป็นพาหนะกว้าง ๆ สำหรับงานที่ทำเองและอาจมีเป้าขายหรือโชว์ศักยภาพ ส่วน 'โดจอย' เป็นซับเจนเดลของโดจินที่เน้นความสบายตา อ่านแล้วมีความสุข ช่วงความยาวเท่ากันอาจสั้นกว่า โฟกัสไปที่มุก ความฟิน หรือสติ๊กเกอร์ตลก ๆ มากกว่าการเล่าเรื่องยาว ๆ ถ้าตามหาความเพลิดเพลินแบบไม่ต้องคิดเยอะ ให้มองหาแท็กที่คนเขียนว่า 'โดจอย' แล้วคุณอาจได้เจอการ์ตูนสั้น ๆ ที่ชวนยิ้มจนอยากจะแชร์กับเพื่อน