หนังสืออิเล็กทรอนิกส์

ถ้าพูดถึง e-book ฉันนึกถึงความสะดวกที่หยิบอ่านได้ทุกที่ผ่านอุปกรณ์ดิจิทัล มันเหมือนห้องสมุดส่วนตัวในกระเป๋า บางคนอาจมองว่าขาดความรู้สึกจากการพลิกหน้าหนังสือจริงๆ แต่สำหรับฉัน ช่วงนั่งรถไฟที่ต้องยืนเบียดผู้คน การมีแท็บเล็ตสักเครื่องช่วยให้อ่านนิยายโปรดอย่าง 'The Midnight Library' ได้โดยไม่ต้องพกหนังสือหนัก

แหล่งซื้อที่ชอบคือร้านออนไลน์อย่าง Kindle Store หรือ Google Play Books ที่มีทั้งหนังสือภาษาไทยและต่างประเทศ บางเล่มราคาถูกกว่าสินค้าพิมพ์ แถมมักมีตัวอย่างบางบทให้อ่านฟรีก่อนตัดสินใจ ส่วนใครชอบแนวแฟนตาซีอาจหาซื้อซีรีย์ดังอย่าง 'A Song of Ice and Fire' ในเวอร์ชันดิจิทัลได้ง่ายกว่าหนังสือเล่มที่อาจขาดตลาด

เวลาเลือกไฟล์อีบุ๊ก ผมมักมองก่อนเลยว่าเนื้อหานั้นเป็นแบบข้อความล้วนหรือมีภาพเยอะ เพราะมันจะกำหนดรูปแบบไฟล์ที่เหมาะสมที่สุด

สำหรับนวนิยายหรือหนังสืออ่านเพื่อความบันเทิง ผมแนะนำไฟล์แบบ 'ePub' แบบ reflowable เป็นอันดับแรก เนื่องจากมันปรับขนาดตัวอักษรและการขึ้นบรรทัดได้ ทำให้สายตาไม่ล้าเมื่ออ่านบนจอขนาดต่าง ๆ นอกจากนี้ 'ePub' มักสนับสนุนสารบัญแบบคลิกได้และเมตาดาต้าที่ทำให้จัดห้องสมุดดิจิทัลง่ายกว่า พอจะอ่านบนโทรศัพท์หรือแท็บเล็ตก็สบาย ส่วนไฟล์ 'PDF' เหมาะกับงานที่จัดหน้าแบบตายตัว เช่น หนังสือเรียนหรือเอกสารที่ต้องการเค้าโครงเดิม แต่การอ่านบนหน้าจอเล็กจะต้องซูมบ่อย ๆ ซึ่งผมมองว่าไม่สะดวกเท่า

อีกจุดที่มักพลาดกันคือเรื่อง DRM กับความเข้ากันได้ของอุปกรณ์ ถ้าอยากยืดหยุ่นในการย้ายไฟล์ระหว่างเครื่อง ควรเลือกร้านค้าที่ให้ไฟล์แบบเปิดหรือมีตัวเลือกไม่มี DRM แต่ถ้าซื้อจากร้านที่ล็อกไว้ก็ต้องพิจารณาแพลตฟอร์มด้วย เช่น บางคนชอบสภาพแวดล้อมของ Kindle ที่มีระบบซิงก์คั่นหน้า ส่วนคนอื่นอาจชอบแอปอ่านที่รองรับ 'ePub' มากกว่า สรุปคือถ้าชอบอ่านยาว ๆ และปรับหน้าจอได้ เลือก 'ePub' แต่ถ้าต้องการเลย์เอาต์แน่นอนหรือเป็นเอกสารการศึกษา 'PDF' จะตอบโจทย์มากกว่า — ผมมักเลือกตามประเภทเนื้อหาและวิธีที่ผมจะอ่านจริง ๆ มากกว่ามองแต่คำว่า "ดีที่สุด" เท่านั้น

เทคโนโลยีเปลี่ยนโลกการอ่านไปอย่างสิ้นเชิงเลยนะ Electronic book หรือ ebook คือหนังสือดิจิทัลที่อ่านผ่านอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อย่างสมาร์ทโฟน แท็บเล็ต หรือเครื่องอ่าน ebook โดยเฉพาะ

ข้อได้เปรียบที่ชัดเจนคือความสะดวกสบาย แค่มีอินเทอร์เน็ตก็ดาวน์โหลดหนังสือได้ทันที ไม่ต้องรอส่งหรือไปหาซื้อตามร้าน เรื่องพื้นที่เก็บก็ชนะขาด เพราะเก็บหนังสือได้เป็นพันเล่มในอุปกรณ์เดียว แถมฟังก์ชันการอ่านแบบปรับขนาดตัวอักษรหรือค้นหาคำก็ช่วยให้การอ่านเป็นไปตามสไตล์ส่วนตัวมากกว่า

การเลือกอีบุ๊กที่คุ้มค่านั้นไม่ใช่เรื่องเดียวที่ตัดสินด้วยราคาเพียงอย่างเดียว — ฉันมองจากพฤติกรรมการอ่านก่อนเป็นอันดับแรก

เมื่อฉันต้องตัดสินใจซื้ออีบุ๊ก ผมเริ่มจากถามตัวเองว่าอ่านบ่อยแค่ไหน ถ้าอ่านวันละหลายบทและเดินทางบ่อย ระบบซิงก์หน้า ไฮไลต์ และแบตเตอรี่นานของเครื่องกับแอปเป็นเรื่องสำคัญมาก ส่วนคนที่อ่านเป็นซีซั่นหรือสะสมเป็นคอลเล็กชัน การได้ไฟล์แบบเป็นเจ้าของ (DRM-free หรือซื้อจากร้านที่อนุญาตให้ดาวน์โหลดเก็บไว้) จะให้ความคุ้มค่าระยะยาวกว่า

ไฟล์ประเภท EPUB เหมาะกับคนที่อยากปรับฟอนต์และเลย์เอาต์ได้ ในขณะที่ PDF เหมาะกับหนังสือที่มีดีไซน์คงที่หรือมีตารางมาก ๆ อย่าลืมเช็กว่าแพลตฟอร์มที่ซื้อรองรับอุปกรณ์ของเราและมีนโยบายคืนสินค้า/ตัวอย่างให้อ่านก่อนซื้อ การได้ลองอ่านตัวอย่าง 10–20 หน้าช่วยลดความเสี่ยงของการจ่ายเงินไปกับหนังสือที่ไม่ใช่แนว

ราคาเป็นปัจจัย แต่ต้องคำนวณกับการใช้งานจริงด้วย เช่น ถ้าต้องการฟังด้วย ให้มองหาชุดแพ็กที่รวมเสียงหรือบริการเช่า ส่วนคนที่ติดภาพสวย ๆ ที่ออกแบบละเอียด ควรเลือกเวอร์ชันที่รักษาความละเอียดภาพได้ดี ตัวอย่างเช่นการอ่าน 'The Night Circus' บนแพลตฟอร์มที่แสดงภาพประกอบชัดเจนทำให้ประสบการณ์ยกระดับกว่าการอ่านไฟล์ที่บีบอัดไว้ ถ้าวางแผนดีและเลือกตามสไตล์การอ่าน เราจะได้อีบุ๊กที่คุ้มค่าจริง ๆ

ลองนึกภาพว่ามีห้องสมุดขนาดย่อมอยู่ในกระเป๋าเสื้อ ที่เต็มไปด้วยคลาสสิกสาธารณสมบัติและงานวิชาการเปิดฟรี — นั่นเป็นวิธีที่ฉันชอบมองการหา e-book แบบถูกกฎหมาย

ฉันมักเริ่มจากแหล่งงานสาธารณสมบัติก่อน เพราะมีงานคลาสสิกที่ถูกต้องตามกฎหมายให้ดาวน์โหลดได้เลย เช่นโครงการ 'Project Gutenberg' ที่เก็บวรรณกรรมคลาสสิกหลายภาษา และห้องสมุดดิจิทัลสาธารณะซึ่งมักมีสแกนหนังสือเก่าในสภาพสาธารณะ ส่วน 'Internet Archive' กับ 'Open Library' ก็น่าสนใจตรงที่มีทั้งสำเนาและระบบยืมดิจิทัล ทำให้ได้อ่านหนังสือที่หมดลิขสิทธิ์หรือผู้เผยแพร่ยินยอมให้ยืม

เมื่ออยากได้งานร่วมสมัยที่ผู้เขียนยังมีชีวิต ฉันเลือกใช้บริการยืมหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ของห้องสมุดท้องถิ่นหรือแอปเช่น Libby/OverDrive ซึ่งทำให้ยืมหนังสือได้ถูกลิขสิทธิ์โดยไม่ต้องจ่ายเพิ่มเติม นอกจากนี้ยังมีฐานข้อมูลมหาวิทยาลัยและคลังข้อมูลเปิดที่เผยแพร่งานวิชาการหรือหนังสือที่ผู้เขียนอนุญาต หากต้องการหนังสือแบบทดลองหรือหนังสืออิสระ มักจะมีโปรโมชั่นแจกฟรีจากผู้เขียนบนหน้าเว็บของพวกเขาหรือในช่วงแคมเปญโปรโมชันเล็ก ๆ

อย่างไรก็ตาม ฉันมักจะนึกถึงผู้เขียนเสมอ: การใช้ช่องทางถูกกฎหมายช่วยให้ผู้สร้างงานยังได้รับค่าตอบแทนและมีแรงจูงใจในการผลิตผลงานดี ๆ ต่อไป — และการได้ค้นพบงานใหม่ ๆ ผ่านแหล่งฟรีแบบนี้ก็น่าตื่นเต้นไม่น้อย

เดินเข้าไปในร้านหนังสือสมัยนี้แทบไม่เห็นหนังสือเล่มหนาๆ วางเรียงรายเหมือนเมื่อก่อน เพราะยุคนี้ 'electronic book' เข้ามาแทนที่

ข้อดีที่เห็นชัดคือความสะดวก แค่โหลดแอปเดียวก็พกห้องสมุดทั้งหลังในมือถือได้ ไปไหนก็อ่านได้ทุกที่ แถมบางแอปยังมีฟังก์ชันช่วยอ่านออกเสียงสำหรับคนที่ไม่อยากเพ่งสายตา บางเล่มราคาถูกกว่าหนังสือปกแข็งเพราะประหยัดค่ากระดาษและค่าขนส่ง

แต่ก็มีข้อเสียที่หลายคนกังวล เช่น อาการเมื่อยล้าตาจากการจ้องหน้าจอนานๆ บางคนบอกว่าการพลิกหน้าจริงๆ ให้ความรู้สึกถึง 'วิญญาณ' การอ่านที่ต่างออกไป อีกทั้งยังต้องพึ่งพาแบตเตอรี่อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ อาจทำให้บรรยากาศการอ่านเสียไปเมื่อต้องมาเครียดเรื่องแบตหมดกลางคัน

กำลังนั่งจิบชาอ่านนิยายบน Kindle ตอนนี้แหละที่รู้สึกว่าชีวิตดี๊ดี! E-book นั้นคือหนังสือดิจิทัลที่อ่านผ่านอุปกรณ์ต่างๆ ทั้งมือถือ แท็บเล็ต หรือเครื่องอ่านหนังสือเฉพาะอย่าง Kindle หรือ Kobo

จุดเด่นคือพกพาง่าย แค่เครื่องเดียวก็เก็บหนังสือเป็นร้อยเล่มได้ ไม่ต้องกังวลว่าจะย้ายบ้านเมื่อไร เพราะห้องสมุดส่วนตัวไปไหนด้วยกันหมด เหมาะกับคนชอบอ่านแบบฉันที่ชอบเปลี่ยนหนังสือบ่อยๆ หรือต้องเดินทางประจำ แถมยังปรับขนาดฟอนต์ได้ ช่วยถนอมสายตาเวลาอ่านนานๆ

รูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ที่กำลังมาแรงในไทยเห็นจะเป็น EPUB นี่แหละ เพราะความยืดหยุ่นสูง ปรับฟอนต์และขนาดตัวหนังสือได้ตามใจ แถมไฟล์ก็ไม่กินพื้นที่เก็บมากเหมือน PDF

สำหรับคนที่ชอบอ่านนิยายแปลหรืองานเขียนไทยเองก็สะดวก เพราะแอปอ่านหนังสือส่วนใหญ่อย่าง Kindle หรือ LiBook ก็รองรับหมด อีกจุดที่ประทับใจคือหน้าจอ e-ink ของอุปกรณ์บางรุ่นที่อ่านแล้วสบายตาแทบไม่ต่างจากกระดาษ

ก่อนจะดาวน์โหลดหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ ฉันมักมีเช็คลิสต์เล็ก ๆ ที่ต้องผ่านทุกครั้ง เพราะเคยเจอไฟล์ผิดฟอร์แมตหรือมี DRM จนอ่านไม่ได้กลางคันและเสียอารมณ์มาก

หนึ่งในเรื่องแรกที่ฉันเช็กคือนามสกุลไฟล์กับอุปกรณ์ที่ใช้: EPUB เหมาะกับหลายแอปแต่ถ้าใช้เครื่องอ่านของค่ายหนึ่งอาจต้องเป็น MOBI หรือ AZW3 ซึ่งไฟล์บางตัวจะรองรับแค่บน 'Kindle Store' เท่านั้น ส่วน PDF แม้จะดูปลอดภัยแต่บนมือถืออ่านไม่สะดวก อีกข้อที่ฉันไม่มองข้ามคือ DRM — ถ้าไฟล์ล็อกก็ต้องแน่ใจว่าซอฟต์แวร์หรืออุปกรณ์ของเรารองรับ มิฉะนั้นซื้อไปก็เหมือนไม่ได้อ่านจริง

ฉันยังให้ความสำคัญกับแหล่งที่มาของหนังสือและรีวิวของผู้ขายด้วย บางครั้งไฟล์ฟรีจากแหล่งที่เชื่อถือได้อย่าง 'Project Gutenberg' จะสะอาดและใส่ข้อมูลเมตา (metadata) ครบ ต่างจากไฟล์จากเว็บไม่รู้จักที่มาซึ่งอาจมาพร้อมมัลแวร์หรือคุณภาพแย่ ๆ สุดท้ายอย่าลืมดูขนาดไฟล์ ตัวอย่างหน้าแรกหรือ preview เพื่อดูการจัดหน้า และนโยบายคืนเงินของร้านด้วย — เรื่องเล็ก ๆ เหล่านี้ช่วยให้การอ่านเป็นไปอย่างราบรื่นและไม่เสียอารมณ์ตอนกำลังอินกับเรื่องโปรด