หนังไซอิ๋ว

คงไม่มีใครปฏิเสธว่าการดู 'ไซอิ๋ว' ในรูปแบบหนังกับการอ่านนิยายต้นฉบับให้ความประสบการณ์ต่างกันสุดขั้วเลยทีเดียว ผมเห็นว่าจุดต่างที่ชัดที่สุดคือความลึกของเนื้อหาและโทนเรื่อง นิยายต้นฉบับเป็นงานยาวที่รวมเอาตอนย่อย ๆ นับสิบ ทำให้มีที่ว่างให้ปรัชญา ศีลธรรม และการเสียดสีสังคมเข้ามาแทรก ทั้งยังมีรายละเอียดของความเชื่อทางพุทธศาสนาและเต๋าที่ซับซ้อน ในขณะที่หนังโดยทั่วไปต้องย่อลงเหลือสองชั่วโมงหรือน้อยกว่านั้น จึงมักโฟกัสที่ฉากแอ็กชัน ความขบขัน หรือความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครหลัก เช่นความเป็นฮีโร่ของซุนหงอคง ทำให้หลายมิติของเรื่องเดิมถูกตัดทอนหรือปรับให้เรียบง่ายขึ้นเพื่อให้คนดูเข้าใจง่ายและสนุกทันที

ด้วยข้อจำกัดเวลาของหนังและความต้องการดึงคนดูสมัยใหม่ ผู้สร้างมักรวมหลายตอนเข้าด้วยกัน ปรับจังหวะเรื่อง หรือสร้างโครงเรื่องใหม่ที่มีเอกภาพมากขึ้น บ่อยครั้งจะเพิ่มองค์ประกอบโรแมนติกหรือคอมเมดี้ที่นิยายต้นฉบับไม่มีชัดเจน เพื่อสร้างความเชื่อมโยงทางอารมณ์ เช่นงานของสตีเฟน ชอว์ใน 'Journey to the West: Conquering the Demons' และ 'A Chinese Odyssey' ที่เล่นกับความรักและชะตากรรมของตัวละครอย่างชัดเจน ส่วนภาพยนตร์ฟอร์มยักษ์อย่าง 'The Monkey King' เน้นงานสร้าง ฉากต่อสู้สวยงาม และเอฟเฟกต์ ทำให้ตัวบททางศาสนาและเชิงสัญลักษณ์ถูกลดทอนลงไป

นอกจากนี้การตีความตัวละครก็เปลี่ยนไปตามยุคสมัยและวัตถุประสงค์ของผู้สร้าง ในนิยาย ซุนหงอคงมีทั้งความฮา ปัญญา และความดุดันของจอมยุทธ์ แต่ในหนังสมัยใหม่มักยกย่องด้านแอ็กชันหรือขบขันจนลืมมิติทางปรัชญา ส่วนพระถังซัมจั๋งที่ในหนังมักถูกลดบทบาทให้เป็นคนอ่อนแอหรือน่าสงสารเพื่อให้คนดูเห็นพัฒนาการชัดขึ้น ตัวร้ายหรือเหล่าปีศาจที่ในต้นฉบับมีแง่คิดบางอย่าง มักถูกทำให้วายร้ายทันทีหรือกลายเป็นตัวตลกเพื่อไม่ให้โทนเรื่องหนักเกินไป การเซ็นเซอร์ทางศีลธรรมหรือการเมืองในบางประเทศก็ทำให้ฉากบางอย่างหายไปหรือถูกเปลี่ยนความหมาย

โดยรวมแล้ว ผมมองว่าทั้งนิยายต้นฉบับและหนังต่างมีเสน่ห์คนละแบบ ถ้าต้องการความลุ่มลึก เชิงสัญลักษณ์ และตอนเล็กตอนน้อยที่ถ่ายทอดคติธรรม นิยายต้นฉบับให้ความอิ่มตัวมากกว่า แต่ถาอยากได้ความบันเทิงทันใจ ภาพสวย งานแอ็กชันที่ตื่นเต้น และมุมมองใหม่ ๆ ที่แปลกตา หนังเวอร์ชันต่าง ๆ ทำได้ดีและบางครั้งสร้างความประทับใจจนอยากกลับไปอ่านต้นฉบับใหม่อีกครั้ง

แฟนหนังกลุ่มที่ฉันอยู่มักจะคุยกันว่าเวลาฉายใหญ่ ๆ มักจะมีบูธของที่ระลึกออกมาให้เลือกเยอะ โดยเฉพาะช่วงรอบพิเศษหรือพรีเมียร์ของ 'ไซอิ๋ว ภาค 3' ที่ผ่านมา โรงหนังที่จัดกิจกรรมมักเอาสติกเกอร์ โปสเตอร์ขนาดพิเศษ และฟิกเกอร์ขนาดเล็กมาวางขายพร้อมกับบ็อกซ์เซ็ตแบบลิมิเต็ด ฉันเองเคยเจอสเปเชียลแพ็กเกจที่มาพร้อมอาร์ตบุ๊กและซีดีเพลงประกอบในบูธของผู้จัดจำหน่ายตอนงานฉายรอบพิเศษ

ถ้าตอนนี้หนังไม่ได้ฉายแล้ว ทางเลือกที่เหลือที่ฉันใช้บ่อยคือเช็กหน้าร้านออนไลน์ของผู้จัดจำหน่ายภาพยนตร์หรือสตูดิโอ เพราะบางครั้งของที่ระลึกล็อตแรกจะถูกนำไปจำหน่ายแบบออนไลน์ นอกจากนี้ยังมีร้านค้าตามงานคอนเวนชันเกี่ยวกับภาพยนตร์และของสะสมที่บางครั้งรับพรีออเดอร์หรือขายของสะสมจากรอบพรีเมียร์ ใครที่เน้นของแท้ให้ดูป้ายใบอนุญาตหรือสติกเกอร์ยืนยันการเป็นสินค้าลิขสิทธิ์ แล้วเก็บอารมณ์แบบแฟนต่อด้วยการหากรอบโปสเตอร์ใส่กรอบมาติดผนัง เป็นความภูมิใจเล็ก ๆ ของคนรักหนังชิ้นหนึ่ง

กับแฟนคลับ 'ไซอิ๋ว' แบบผม ผมมักบอกว่าการดูแบบถูกลิขสิทธิ์มีหลายทางเลือกทั้งสตรีมมิ่ง ซื้อขาดและแผ่นดีวีดีที่มีลิขสิทธิ์ชัดเจน เพราะผลงานที่ถูกเรียกว่า 'ไซอิ๋ว' มีหลายเวอร์ชัน ทั้งซีรีส์คลาสสิก ภาพยนตร์ฮอลลีวูด-จีน และงานอินสไปร์จากมังงะหรืออนิเมะ วิธีที่ปลอดภัยคือมองหาแพลตฟอร์มที่เป็นเจ้าของลิขสิทธิ์หรือมีสิทธิ์เผยแพร่ เช่น บริการสตรีมมิ่งระดับโลกและสตรีมมิ่งจากจีนหรือเอเชียที่เริ่มให้บริการในไทยมากขึ้น โดยมักจะมีทั้งตัวเลือกแบบดูฟรีพร้อมโฆษณาและแบบจ่ายรายเดือนที่ได้ภาพและซับไตเติ้ลคุณภาพดี

ทางเลือกยอดนิยมที่มักมีผลงานแนวนี้คือบริการสตรีมมิ่งระดับสากลอย่าง Netflix และ Amazon Prime Video ที่บางช่วงมีภาพยนตร์หรือซีรีส์ที่ดัดแปลงจาก 'ไซอิ๋ว' มาให้ดูอย่างถูกลิขสิทธิ์ นอกจากนี้ยังมีแพลตฟอร์มเฉพาะทางจากจีนและเอเชียอย่าง iQIYI และ WeTV ซึ่งมักลงผลงานซีรีส์จีนและภาพยนตร์แบบครบถ้วน ในบางครั้งช่องทางดิจิทัลอย่าง Google Play Movies / Apple iTunes จะมีให้ซื้อหรือเช่าเป็นรายเรื่อง ส่วนแผ่น DVD/Bluray แบบลิขสิทธิ์ยังหาซื้อได้จากร้านค้าหรือผู้จัดจำหน่ายที่เป็นทางการ ซึ่งเหมาะกับคนที่สะสมหรือชอบคุณภาพภาพเสียงสูง ๆ

เมื่อต้องการหาเวอร์ชันที่ต้องการ ให้มองหาชื่อเรื่องที่ชัดเจน เช่น 'Journey to the West' สำหรับเวอร์ชันภาษาอังกฤษ หรือค้นหาชื่อภาษาจีนอย่าง '西游记' ถ้าอยากดูฉบับคลาสสิกของซีรีส์ทีวีที่หลายคนยกย่องว่าควรดูเป็นต้นฉบับ ก็ให้เช็กในแพลตฟอร์มที่เน้นซีรีส์จีน ส่วนภาพยนตร์ที่ปรับสมัยใหม่อย่างชุด 'The Monkey King' หรือหนังคอเมดี้ดัดแปลงอย่าง 'A Chinese Odyssey' มักมีเผยแพร่เป็นทีละช่วงเวลาบนแพลตฟอร์มต่าง ๆ ระวังเวอร์ชันที่อ้างว่าให้ดูฟรีในแหล่งที่ไม่น่าเชื่อถือ เพราะมักจะไม่ถูกลิขสิทธิ์และคุณภาพมักแย่กว่าของจริง

ในฐานะแฟนที่ดูมาหลายเวอร์ชัน ผมชอบความหลากหลายของการตีความเรื่องนี้มาก และการดูแบบถูกลิขสิทธิ์ทำให้ได้ภาพและเสียงที่ดี แถมเป็นการสนับสนุนผู้สร้างให้มีผลงานต่อไปอีกด้วย สุดท้ายแล้วการเลือกแพลตฟอร์มก็ขึ้นกับว่าชอบเวอร์ชันคลาสสิกหรือชอบงานตีความสมัยใหม่ แต่ไม่ว่าจะเลือกแบบไหน การได้ดูฉากต่อสู้ ฉากตลก และความแฟนตาซีที่คุ้นเคยในคุณภาพดีทำให้รู้สึกฟินทุกครั้ง

มีหลายเหตุผลที่ทำให้ 'ไซอิ๋ว' ภาค 1 ยังคงเป็นผลงานคลาสสิกที่คุ้มค่ากับการดู ฉากต่อสู้ที่ใช้เทคนิคแอนิเมชันแบบเฟรมต่อเฟรมในยุค 90 สร้างเสน่ห์เฉพาะตัว แม้เทคโนโลยีจะล้าสมัยไปบ้างแต่เต็มไปด้วยความตั้งใจของทีมงาน

สิ่งที่โดดเด่นคือการตีความตัวละครใหม่จากต้นฉบับวรรณกรรมจีน แม้จะมีเนื้อหาตัดทอนไปบ้าง แต่ยังคงความสนุกและอารมณ์ขันที่เหมาะกับทุกวัย ตัวเอกอย่างซุนหงอคงอาจดูดื้อด้านเกินไปสำหรับบางคน แต่นั่นคือส่วนหนึ่งของพัฒนาการตัวละครที่ค่อยๆ เปลี่ยนไปในภาคต่อๆ มา

แค่ได้ยินคำว่า 'ไซอิ๋วภาค 3' ใจก็พองโตเลย — แต่มันมีความซับซ้อนกว่าที่คิด เพราะคำว่า 'ไซอิ๋ว' ถูกนำไปดัดแปลงเป็นหนังหลายเวอร์ชั่นตลอดหลายทศวรรษ

ผมขออธิบายแบบสั้นแล้วชัดเจน: ถาหมายถึงผลงานที่เป็นภาพยนตร์ต่อเนื่องที่ใช้ชื่อตรงๆ ว่า 'ไซอิ๋วภาค 3' ณ กลางปี 2024 ยังไม่มีประกาศการฉายใหม่ในโรงภาพยนตร์จากผู้สร้างเจ้าหลัก แต่ถ้าคนถามด้วยความหมายว่าเป็นภาคที่สามของฉบับภาพยนตร์บางเวอร์ชั่น ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ 'The Monkey King 3' ซึ่งออกฉายในจีนเมื่อปี 2018 และเข้าฉายในบางประเทศใกล้เคียงตามตารางการจัดจำหน่ายของแต่ละประเทศ ต่างประเทศอาจเรียกชื่อแตกต่างกันไป

ความจริงคือการเรียกเลขภาคมักทำให้สับสนระหว่างผลงานหลายเวอร์ชั่น หากอยากมั่นใจว่าหมายถึงเวอร์ชั่นไหน ให้สังเกตชื่อภาษาอังกฤษหรือชื่อนักแสดงและปีที่ฉาย เพราะนั่นเป็นตัวบอกชัดว่าเป็นแฟรนไชส์ชุดใด สุดท้ายฉันก็รอวันที่จะได้ดูเวอร์ชั่นใหม่ ๆ บนจอใหญ่ เหมือนกัน

ฉันไม่เคยคิดเลยว่าการ์ตูนที่จับเอาเรื่องราวจาก 'Journey to the West' มาดัดแปลงจะกลายเป็นงานอีกชิ้นที่มีบุคลิกต่างจากต้นฉบับอย่างชัดเจน ทั้งในเชิงโทนและเป้าหมายของการเล่าเรื่อง

เมื่ออ่านต้นฉบับฉบับดั้งเดิม โทนจะผสมกันทั้งพุทธปรัชญา นิทานชาวบ้าน และการทดสอบทางศีลธรรมของตัวละคร แต่ในหนังการ์ตูน เช่น 'Alakazam the Great' จะถูกปรับให้เป็นภาพยนตร์ผจญภัยสำหรับเด็กเสียมากกว่า ฉากที่มีนัยยะทางศาสนาหรือข้อคิดเชิงปรัชญาถูกลบหรือทำให้เรียบง่าย ตัวละครอย่างซุนหงอคงถูกเน้นด้านความตลกและความแสบซนแทนการเป็นปัญญาชนที่ผ่านการทดสอบทางจิตวิญญาณ

นอกจากนี้จังหวะการเล่าเรื่องในการ์ตูนมักจะรวบรัด เหตุการณ์ย่อยหลายตอนในต้นฉบับถูกตัดทอนหรือผสมรวมเข้าด้วยกันเพื่อให้เหมาะกับความยาวของฟิล์มหรือซีรีส์ ผลลัพธ์คือภาพรวมที่เข้าถึงง่ายขึ้น แต่สูญเสียมิติความลึกบางอย่างไป โดยเฉพาะเรื่องของศีลธรรมและการเดินทางภายในของตัวละคร ซึ่งทำให้ความรู้สึกของงานเปลี่ยนจากงานปรัชญา-นิทาน เป็นความบันเทิงแบบทันทีทันใจกว่า

ย้อนรำลึกถึงความประทับใจแรกที่เห็นฉากรักละมุนในหนังแล้วต้องบอกว่า 'ไซอิ๋วภาค 3' เอาเรื่องราวมาจากตอนที่เรียกว่า '女儿国' หรือที่คนไทยมักเรียกสั้น ๆ ว่า "อาณาจักรสตรี" ในนิยาย 'ไซอิ๋ว'

ในฉากต้นฉบับของนิยาย พระถังซัมจั๋งต้องเผชิญการทดสอบความตั้งใจเมื่อไปถึงอาณาจักรที่ผู้คนส่วนใหญ่เป็นหญิงล้วน ราชินีแห่งอาณาจักรนั้นเกิดชอบพอในตัวพระถัง ความขัดแย้งระหว่างความศรัทธาในภารกิจของพระถังกับความใกล้ชิดทางใจถูกนำเสนออย่างชัดเจน ส่วนในหนังภาค 3 ผู้สร้างขยายมุมโรแมนติก ใส่องค์ประกอบสมัยใหม่และฉากบู๊ CGI เพื่อให้เข้ากับรสนิยมผู้ชมยุคใหม่ ทำให้โฟกัสจากการเดินทางตามหลักธรรมในนิยายเปลี่ยนไปเป็นเรื่องของการทดลองหัวใจมากขึ้น

โดยรวมแล้วฉากหลัก ๆ ที่หนังยืมมาเป็นโครงเรื่องของอาณาจักรสตรีและความสัมพันธ์ระหว่างพระถังกับราชินี แต่รายละเอียดการตีความตัวละคร บทสนทนา และจังหวะเรื่องถูกปรับให้ดูเป็นภาพยนตร์เชิงบันเทิงมากกว่าเวอร์ชันวรรณกรรมแบบดั้งเดิม

ทางเลือกหนึ่งคือการตามหาเล่มพิมพ์จำกัดที่แฟน ๆ ทำขึ้นเองซึ่งมักจะลงขายตามแพลตฟอร์มซื้อขายออนไลน์หรือในงานแผงชุมชนเกี่ยวกับการ์ตูนและซีน คนทำแฟนฟิคส่วนใหญ่จะประกาศว่ามีเล่มพิมพ์เมื่อไหร่บนหน้าเพจของตัวเอง ดังนั้นฉันมักเริ่มจากหน้าชุมชน — กลุ่มเฟซบุ๊ก ทวิตเตอร์ หรืออินสตาแกรมที่นักเขียนแฟนฟิคไทยใช้เป็นช่องทางติดต่อกัน โดยค้นคำค้นเกี่ยวกับ 'ไซอิ๋ว' ควบคู่ไปกับคำว่า 'ฟิค' หรือ 'ฟิคนิยาย' เพื่อเจอโพสต์ขายตรงจากผู้แต่ง

บางครั้งงานมีจำกัดและต้องไปซื้อที่บูธจริง ๆ ซึ่งมักพบที่งานขายซีน งานตลาดนัด zine หรืองานรวมกลุ่มแฟนคลับเล็ก ๆ ที่จัดเป็นครั้งคราว ฉันเคยเห็นเล่มแปลแฟนฟิคของ 'ไซอิ๋ว' ถูกวางขายในบูธเล็ก ๆ แบบนี้ และถ้าไม่สะดวกไปด้วยตัวเอง ร้านออนไลน์อย่าง Shopee หรือ Lazada ก็เป็นอีกช่องที่ผู้ขายลงประกาศขายเล่มพิมพ์หรือสำเนามือสอง

ข้อควรระวังคือเช็กรายละเอียดให้ดีว่าผู้ขายเป็นผู้แต่งจริงหรือเป็นการจำหน่ายสำเนาที่ได้รับอนุญาต รวมถึงสภาพหนังสือและค่าจัดส่งก่อนโอนเงิน การสนทนาแบบเป็นมิตรกับผู้ขายช่วยให้เรารู้ที่มาของเล่มได้ชัดเจนขึ้น และถ้าชอบงานของผู้แต่ง การซื้อจากผู้ทำโดยตรงก็เป็นการสนับสนุนที่ดีที่สุดและทำให้ได้เล่มสภาพใหม่พร้อมลายเซ็นหรือของแถมเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่มักมาพร้อมกับงานซีนแบบนี้