หนุมานการ์ตูน

มีหลายฉบับของ 'หนุมาน' ที่ต่างกันทั้งผู้เขียนและผู้วาด ขึ้นอยู่กับว่าคุณหมายถึงฉบับไทย ฉบับการ์ตูนสำหรับเด็ก หรือฉบับนิยายภาพที่ตีความใหม่ บางเล่มเป็นการดัดแปลงจากวรรณคดีโบราณโดยนักเขียนท้องถิ่นและวาดโดยนักวาดการ์ตูนพื้นบ้าน ขณะที่เล่มอื่น ๆ อาจเป็นงานของนักวาดอิสระที่นำเรื่องราวมาทำเป็นสไตล์กราฟิกโนเวลสุดร่วมสมัย

ผมเองเคยสะสมหลายฉบับและสังเกตได้ว่าหน้าปกและคำนำมักจะระบุชัดเจนว่าใครเป็นผู้เขียนและใครเป็นผู้วาด บางครั้งชื่อนักเขียนกับนักวาดก็เป็นคนเดียวกัน แต่บางครั้งก็แยกคนละคน ถ้าต้องการระบุให้ชัด ให้ดูข้อมูลบนหน้าปก หน้าหลัง หรือหน้าคู่มือพิมพ์ ซึ่งจะบอกสำนักพิมพ์ ปีพิมพ์ และเครดิตผู้ออกแบบ

ด้วยมุมมองแฟนการ์ตูน ผมคิดว่าเมื่อพูดถึง 'หนุมาน' อย่าเพิ่งมองหาแค่ชื่อเดียว แต่ลองดูสไตล์งานว่าชอบฉบับไหน เพราะแต่ละคนตีความตำนานนี้ไม่เหมือนกันและนั่นคือความสนุกของการตามเก็บคอลเลกชัน

ในโลกโซเชียลมีเดียตอนนี้ หนุมานการ์ตูนกลายเป็นธีมยอดฮิตที่ศิลปินหลายคนหยิบมาเล่นผ่านสไตล์การวาดที่หลากหลาย ถ้าใครชอบแนวคิไลน์น่ารักๆ ลองเสิร์ชแฮชแท็ก #CartoonHanuman หรือ #KawaiiHanuman บนทวิตเตอร์กับอินสตาแกรมครับ มักจะมีศิลปินไทยและต่างชาติโพสต์ผลงานสวยๆ แบบฟรีๆ ให้ชมเป็นประจำ บางคนก็เปิดรับคอมมิชชันแบบราคาย่อมเยา ส่วนแฟนเพจอย่าง 'การ์ตูนไทยแนวๆ' ในเฟซบุ๊กก็มักจะรวบรวมผลงานแนวนี้ไว้เยอะเหมือนกัน

อีกช่องทางที่หาดีไซน์น่ารักๆ ได้ง่ายคือเว็บประกวดออกแบบสติกเกอร์ไลน์อย่าง Pixiv หรือ StickerMarket ที่บางครั้งจะมีธีมหนุมานผสมสัตว์น่ารัก เช่น แพนด้าหนุมาน หรือหนุมานแมวน้ำ ที่นอกจากจะดูน่ารักแล้วยังมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวด้วย การเสิร์ชแบบเจาะจงด้วยคำว่า 'Chibi Hanuman' ใน Pinterest ก็ให้ผลลัพธ์ดีไม่น้อย แถมยังมีลิงก์ไปสู่เว็บไซต์ขายสินค้าที่มีดีไซน์นอนทรัดแบบที่หาไม่ได้ง่ายๆ ในไทย

แฟนการ์ตูนสมัยเด็กคนหนึ่งอยากเล่าให้ฟังว่าการตามหา 'หนุมาน' มีทั้งสนุกและท้าทายในยุคนี้

เริ่มจากช่องทางที่ผมนึกถึงก่อนเลยคือช่องทางอย่างเป็นทางการของผู้สร้าง — บ่อยครั้งผู้ผลิตหรือสตูดิโอจะอัปโหลดตอนเก่าๆ ลงบนช่อง YouTube ของตัวเอง หรือมีการปล่อยเป็นคอลเล็กชันบนแพลตฟอร์มสตรีมมิ่งที่ซื้อสิทธิ์มา ฉันมักจะพบว่าบางตอนถูกใส่ไว้ในรูปแบบรีมาสเตอร์หรือถูกจัดเป็นแพ็กเกจ DVD/Bluray ที่ร้านหนังเก่า ส่วนถ้าอยากได้ประสบการณ์แบบจัดเต็ม ลองดูว่ามีการฉายพิเศษตามเทศกาลอนิเมชันหรือรีโทรสกรีนนิ่ง — นั่นมักเป็นโอกาสเห็นฟุตเทจคุณภาพสูง

อีกแหล่งที่ฉันเข้าไปบ่อยคือหอภาพยนตร์หรือสถาบันอนุรักษ์ภาพยนตร์ในประเทศ — บางครั้งมีการเก็บรักษาและจัดฉายผลงานเก่าให้ชมในงานสำคัญ การตามหาแบบนี้ทำให้ได้สัมผัสงานอย่างเต็มรูปแบบและเข้าใจความสำคัญของมันมากขึ้น

ชอบอ่านฉบับการ์ตูนที่เล่าเรื่อง 'หนุมาน' แบบไทย ๆ มาก และมักจะคิดว่าไม่มีคำตอบเดียวสำหรับคำถามว่าใครคือผู้แต่งหรือผู้วาดฉบับยอดนิยม

ในมุมมองของฉัน ต้นกำเนิดของตัวละครหนุมานมาจากมหากาพย์รามายณ์หรือที่คนไทยเรียกว่า 'รามเกียรติ์' ซึ่งเป็นเรื่องเล่าที่ถูกปรับแต่งและตีความโดยศิลปินชาวสยามมาตั้งแต่ยุคราชสำนัก ดังนั้นพอถูกดึงเข้ามาในพื้นที่การ์ตูนเชิงพาณิชย์ก็เลยมีหลายเวอร์ชันที่ได้รับความนิยมต่างกันไป ข้อดีของการไม่มีผู้แต่งคนเดียวคือความหลากหลาย—บางเวอร์ชันเน้นลายเส้นโบราณให้กลิ่นอายประเพณี ขณะที่บางเวอร์ชันกลับทำคาแรกเตอร์หนุมานให้ดุดันหรือน่ารักขึ้นเพื่อเข้าถึงเด็ก ๆ

ถ้านับแบบยอดนิยมตามยุคสมัย บางฉบับที่ออกในนิตยสารการ์ตูนรายเดือนสมัยก่อนหรือรวมเล่มเป็นหนังสือภาพมักจะเป็นที่จดจำของคนรุ่นต่าง ๆ แต่ชื่อผู้วาดมักเป็นบุคคลหลากหลายขึ้นอยู่กับสำนักพิมพ์ การตัดสินใจว่าฉบับไหนคือ 'ยอดนิยม' เลยขึ้นกับเกณฑ์—ความทรงจำส่วนตัว ยอดขาย หรือการนำไปใช้ในการแสดงพื้นบ้าน แต่สิ่งหนึ่งที่แน่นอนคือ งานวาดที่มีเอกลักษณ์และการตีความที่เชื่อมโยงกับวัฒนธรรมไทยมักจะอยู่ในใจคนไทยได้นานกว่าฉบับที่ทำออกมาเพียงเพื่อตลาดเท่านั้น

ปี 2024 นี้มีภาพการ์ตูนหนุมานที่ฮิตกันจริงๆ นะ โดยเฉพาะเวอร์ชั่นที่แต่งเติมด้วยสไตล์โมเดิร์น จากซีรีส์ 'The Monkey King Reborn' ที่นำเสนอหนุมานในลุคมินิมอลแต่ยังคงไว้ซึ่งพลังดิบ สายเกมเมอร์คงชอบการออกแบบนี้เพราะดูเท่และเหมาะกับทำสกินเกม

อีกภาพที่คุ้นตาคือหนุมานจากอนิเมะ 'Journey to the West: Cyber Age' ที่ปรับโฉมท่านให้เป็นไซบอร์ก มีทั้งเส้นสายฟิวเจอร์ริสติกและเอฟเฟกต์แสงสะท้อนเทคโนโลยี มันตอบโจทย์คนรักไซไฟได้ดีเลยล่ะ ส่วนหนุมานแนวคิขุใน 'Chibi Hanuman' ก็เป็นที่นิยมในหมู่เด็กๆ ด้วยลวดลายน่ารักสีสันสดใส

เคยสังเกตไหมว่าหนุมานในการ์ตูนไทยมักมีใบหน้าคล้ายลิงแต่แฝงความน่ารักไว้เต็มเปี่ยม ดวงตากลมโตพร้อมแววแอบเปื้อน mischievousness เส้นผมยุ่งเหยิงดูมีชีวิตชีวาเหมือนพลังงานที่พุ่งพล่าน

อีกสิ่งที่ขาดไม่ได้คือสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมโดยเฉพาะชุดโขนที่ปรับให้ทันสมัย บางเรื่องเห็นชัดจากลายเส้นสีทองบนเครื่องประดับ หรือแม้แต่การใส่พระจันทร์เสี้ยวไว้บนกระบังหน้า ซึ่งทำให้รู้ทันทีว่าเป็นหนุมาน แม้แต่ท่าทางการเคลื่อนไหวก็มักเน้นความคล่องแคล่วว่องไว บางครั้งก็มีฉากที่แอบแทรกมุขตลกแบบไทยๆเข้าไปด้วย นี่แหละที่ทำให้ตัวละครนี้มีเสน่ห์เฉพาะตัว

การวาดหนุมานแบบง่ายๆ นั้นต้องเข้าใจโครงสร้างพื้นฐานก่อน เริ่มจากรูปวงกลมสำหรับศีรษะ แล้วเพิ่มเส้นแนวตั้งเพื่อวางตำแหน่งดวงตาและจมูก พยายามเน้นรายละเอียดเล็กน้อยอย่างคิ้วที่ดกและหูแหลมของยักษ์ ลองดูตัวอย่างจาก 'Dragon Ball' ที่ปรับแนวหนุมานให้ทันสมัยก็ช่วยได้

ส่วนลำตัวใช้สามเหลี่ยมกลับหัวเป็นฐานอก แล้วลากเส้นโค้งลงมาสำหรับกล้ามเนื้อ แขนควรใหญ่กว่าปกติเพื่อสื่อพลัง ขาด้านล่างวาดเหมือนทรงกระบอกสั้นๆ อย่าลืมปล่อยให้ขาส่วนล่างใหญ่กว่าเพื่อความสมดุล การแต่งกายใช้ผ้าคล้ายโจงกระเบนพร้อมเข็มขัดกว้าง จะช่วยเพิ่มอัตลักษณ์ไทยเข้าไป

ย้อนกลับไปดูต้นกำเนิดของหนุมานแล้วมันชัดเจนว่ารากฐานไม่ได้มาจากการ์ตูนเพียงอย่างเดียว แต่มาจากมหากาพย์โบราณของอินเดียที่ถูกถ่ายทอดและปรับแต่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นทอด ๆ เรื่องราวต้นฉบับหลักคือ 'รามายณะ' ของมหากวีวาลมีกิ ซึ่งเล่าเรื่องรามและการต่อสู้กับราวณะ หนุมานในฐานะกบฎผู้กล้าหาญและผู้ช่วยสำคัญของรามะเป็นหนึ่งในตัวละครเด่นที่ปรากฏในต้นฉบับนี้ เมื่อเรื่องราวแพร่เข้าสู่ดินแดนไทย มันถูกแปรสภาพตามวัฒนธรรมท้องถิ่นจนกลายเป็น 'รามเกียรติ์'—ฉบับไทยที่มีรายละเอียดและการตีความที่ต่างจากต้นฉบับอินเดีย ทั้งพฤติกรรม หน้าตา และบทบาทของหนุมานบางครั้งถูกแต่งเติมให้เข้ากับค่านิยมและบทละครของไทย

ในฐานะคนที่เติบโตมากับภาพจิตรกรรมฝาผนังและการแสดงโขน ฉันชอบสังเกตว่าการ์ตูนสมัยใหม่หยิบยืมองค์ประกอบจากงานศิลป์และละครพื้นบ้านเหล่านี้เยอะมาก หนุมานในการ์ตูนนิยมได้ลักษณะหน้ากากและท่าทางมาจากโขน รวมถึงสัญลักษณ์พลังวิเศษหลายอย่างที่มีรากจากคติทางศาสนาและนิทานท้องถิ่น บางครั้งผู้สร้างหยิบเอาฉากจากพระราชวังใน 'รามเกียรติ์' หรือการต่อสู้บนท้องฟ้ามาเป็นแรงบันดาลใจ แล้วใส่สีสันสมัยใหม่ พลัสการออกแบบคาแรกเตอร์แบบมังงะหรือแอนิเมชันตะวันตก ทำให้หนุมานที่เราเห็นในจอเด็ก ๆ มีทั้งความคุ้นเคยและความสดใหม่ควบคู่กัน

สรุปแล้ว แหล่งที่มาของหนุมานในการ์ตูนคือการผสมผสานระหว่างต้นฉบับโบราณกับการตีความของท้องถิ่นและการปรับเปลี่ยนตามยุคสมัย มันเป็นการเดินทางจากบทกวีศักดิ์สิทธิ์สู่หน้ากระดาษและจอภาพเคลื่อนไหวที่เต็มไปด้วยความคิดสร้างสรรค์ ในมุมคนที่รักทั้งตำนานและงานภาพ ฉันมักจะตั้งคำถามกับสิ่งที่ถูกตัดทอนหรือเพิ่มเติม แต่ก็ชอบที่หนุมานยังคงมีใจรักในการปกป้องและความชาญฉลาดเหมือนเดิม นี่แหละเสน่ห์ของการเห็นตำนานเก่าได้รับชีวิตใหม่ในแต่ละยุค

การออกแบบภาพลักษณ์ของหนุมานในฉบับการ์ตูนฉบับดั้งเดิมมักดึงเอารายละเอียดจากภาพจิตรกรรมฝาผนังและละครรำมาเป็นแกนหลัก ทำให้เขาดูเป็นทั้งลิงและเทพผู้สง่างามพร้อมเครื่องประดับทองอร่ามและมงกุฎที่มีลายไทยวิจิตร

ฉากที่ชอบที่สุดคือการต่อสู้กับ 'ทศกัณฑ์' ซึ่งการ์ตูนมักจะเน้นมุมกล้องให้เห็นกล้ามเนื้อและหางที่ยืดยามสู้ ทำให้หนุมานทั้งดุดันและมีเกียรติ ฉันมักสังเกตว่าศิลปินใส่รายละเอียดลายบนผ้าพันเอว สายสร้อย และเฉดสีแดง-ทอง เพื่อส่งสัญลักษณ์ความเป็นวีรบุรุษและความเป็นราชาแห่งลิง

นอกเหนือจากชุดและเครื่องประดับ ยังมีการเล่นรูปหน้าให้แตกต่างไปจากลิงธรรมดา ดวงตามักเฉี่ยวคมแต่มีเสน่ห์ ท่าทางยืดหยุ่นและการเคลื่อนไหวถูกวาดให้รู้สึกว่าเขาไม่ใช่คนธรรมดา แต่เป็นตัวละครกึ่งเทพที่มีความเป็นมนุษย์ และสิ่งนี้แหละที่ทำให้เวอร์ชันการ์ตูนของ 'รามเกียรติ์' เก็บทั้งความศักดิ์สิทธิ์และความสนุกไว้ได้อย่างลงตัว

สายสัมพันธ์ใน 'หนุมาน' ถูกถักทอด้วยความผูกพันที่มีทั้งด้านบุคลิกและหน้าที่ ทำให้ตัวละครแต่ละตัวมีบทบาทที่ชัดเจนแต่ไม่แข็งทื่อ

ความสัมพันธ์ระหว่างหนุมานกับพระรามมักถูกมองเป็นแบบเจ้านาย-ผู้รับใช้ แต่สำหรับฉันมันมีความลึกซึ้งกว่าแค่นั้น: มันคือความไว้วางใจขั้นสูงสุดที่เกิดจากการเสียสละและภารกิจร่วมกัน ฉันมักคิดถึงฉากที่หนุมานเดินทางไกลเพื่อนำข่าวหรือสิ่งของให้พระราม จังหวะการกระทำของเขาเป็นทั้งการปฏิบัติหน้าที่และการแสดงความศรัทธาในอุดมการณ์เดียวกัน

อีกด้านหนึ่ง หนุมานกับพรรคพวกลิงอย่างสุกรชนะหรืออังคศะแสดงความเป็นพี่เป็นน้อง เต็มไปด้วยการล้อเล่น ไหวพริบ และการสู้ร่วมกันที่สนิทแน่นกว่าแค่พันธะทางยุทธศาสตร์ ฉันเห็นการกระทำเล็กๆ อย่างการคุมฝูง การแบ่งหน้าที่ในการสู้ เป็นการบอกเล่าความสัมพันธ์แบบครอบครัวมากกว่าทหารต่อผู้บัญชา สรุปแล้ว ความสัมพันธ์ในเรื่องนี้มีหลายชั้น ทั้งความจงรักภักดี สายสัมพันธ์แบบพี่น้อง และความเคารพทางจิตใจ ที่ทำให้ตัวละครแต่ละคนมีมิติมากกว่าเป็นแค่ฮีโร่ในฉากต่อสู้