อานูบิส

ลึกลงไปในสุสานโบราณ ความคิดถึงเกี่ยวกับเทพผู้คุ้มครองประตูมิติของความตายยังทำให้ใจเต้นได้เสมอ

ผมชอบเล่าให้เพื่อนฟังว่า 'Anubis' มาจากศาสนาของอียิปต์โบราณ ชื่อดั้งเดิมคือ 'Anpu' หรือ 'Inpw' มีการกล่าวถึงตั้งแต่ยุคราชวงศ์เก่า (Old Kingdom) และปรากฏในจารึกคำพูดของพีระมิดหลายชิ้น ความน่าสนใจคือตำนานกำเนิดของเขาไม่คงที่ บางตำนานกล่าวว่าเป็นบุตรของนีฟท์ทิส (Nephthys) กับโอซิริส บางตำนานกล่าวถึงความเกี่ยวพันกับเซต ซึ่งแสดงให้เห็นถึงการวิวัฒนาการของความเชื่อตลอดยุคสมัย

ที่เมืองที่ชาวกรีกรู้จักในชื่อ Cynopolis หรือเมืองสุนัข มีการบูชาเทพสุนัขอย่างเข้มแข็ง ที่นั่นภาพแทนของ 'Anubis' ในรูปหัวสุนัขหรือคนหัวสุนัขสะท้อนการทำหน้าที่คุ้มครองสุสานและการประกอบพิธีกรรมฝังศพ สำหรับผม การได้เห็นว่าชื่อ รูปลักษณ์ และบทบาทของเขาผสมผสานทั้งความหวาดกลัวและความปลอบประโลม ทำให้ตำนานนี้ดูมีมิติและเป็นมนุษย์มากกว่าที่คิด

เกมแนว JRPG และซีรีส์ปีศาจญี่ปุ่นมักเอาพื้นฐานเทพนิยายอียิปต์ไปตีความใหม่ ทำให้อานูบิสกลายเป็นตัวละครประเภทที่แฟนเกมสายเนื้อเรื่องและดาร์กแฟนตาซีคุ้นเคยดี

ในฐานะคนที่ติดตามซีรีส์เกมญี่ปุ่นยาวๆ ผมชอบเมทริกซ์ของความเชื่อโบราณผสมกับระบบเดมอนฟิวชั่นที่ทำให้อานูบิสมีมิติไม่ใช่แค่หน้ากากและหาง่ายๆ หลายภาคของ 'Shin Megami Tensei' มักใส่อานูบิสเป็นเดมอนชั้นดีที่มีสกิลเกี่ยวกับความตายและคำสาป ไอเดียการเอาความเป็นเทพอียิปต์มาผสมกับศิลปะญี่ปุ่นสะท้อนผ่านดีไซน์ที่โหดและมีเสน่ห์ นี่เลยเป็นเหตุผลว่าทำไมแฟนไทยที่ชอบความลึกลับและระบบเกมที่ท้าทายถึงชอบกัน

นอกจากการปรากฏตัวในฐานะศัตรูหรือเพอร์โซน่า สิ่งที่ผมชอบคือมุมมองของชุมชนไทย—แฟนอาร์ต การแปลคอนเซ็ปต์ และการพูดคุยเทคนิคการฟิวชั่น มันทำให้ตัวละครคลาสสิกนี้ยังมีชีวิตในฟอรัมและกรุ๊ปไลน์ แม้เกมจะเก่า แต่วัฒนธรรมแฟนช่วยให้ความนิยมยังคงอยู่ แล้วถ้ามองย้อนกลับไป ผมก็รู้สึกว่านี่คือหนึ่งในตัวอย่างที่เทพโบราณถูกปรับให้เข้ากับยุคสมัยของเกมได้อย่างน่าสนุก

ล่าสุดมีบทสัมภาษณ์หนึ่งที่ทำให้เราเงยหน้ามองตำนานอีกครั้ง — นักเขียนที่พูดถึง 'อานูบิส' ในบทสัมภาษณ์ล่าสุดคือ Neil Gaiman. เขาพูดถึงเทพเจ้าอียิปต์ไม่ใช่ในเชิงข้อมูลแห้งๆ แต่เป็นภาพจำและสัญลักษณ์ที่ย้ำความคิดเรื่องความตายและการเล่าเรื่อง ซึ่งเข้ากับสิ่งที่เขาทำมาตลอดในนิยายของเขา

ในบทสัมภาษณ์นั้นเขาโยงความคิดของเทพผู้พิทักษ์วิญญาณกับแนวคิดการเป็นผู้รักษาเรื่องเล่า — ประเด็นที่สะท้อนจากงานอย่าง 'The Sandman' ที่เขาชอบเล่นกับตัวตนและตำนานต่างๆ โดยใช้ตัวละครเทพหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์เป็นตัวเปิดเผยด้านมืด-สว่างของมนุษย์ เรารู้สึกว่านี่ไม่ใช่แค่การยกเอาเทพโบราณมาพูดถึง แต่เป็นการบอกว่าตำนานเหล่านั้นยังมีชีวิต ถ้าอ่านบทสัมภาษณ์แล้วจะเห็นว่าเขากำลังชวนให้มองตำนานเป็นเครื่องมือในการเข้าใจปัจจุบัน

ฟังแล้วมีความสุขแปลกๆ เพราะมันเหมือนการเจอเพื่อนเก่าที่ยังพูดเรื่องเดิมแต่ให้มุมมองใหม่ จบด้วยความคิดที่ว่าเทพและเรื่องเล่าจะยังคงวนเวียนอยู่ในงานสร้างสรรค์ตราบใดที่มีคนเล่าและแปลความหมายกันต่อไป

คอลเลกชันธีมอียิปต์ที่ฉันเก็บไว้มีชิ้นเด็ดหลายอย่างที่ใช้ภาพ 'อานูบิส' เป็นแรงบันดาลใจ และวิธีที่แบรนด์ต่าง ๆ นำภาพนี้ไปใช้ก็น่าสนใจมาก

ไอเท็มที่พบได้บ่อยจากสายลิขสิทธิ์คือของที่มาจากซีรีส์ 'Stargate' — ตัวละคร 'Anubis' ในเรื่องเป็นไอคอนคลาสสิกของแฟน ๆ ทำให้มีทั้งโปสเตอร์ เสื้อยืด และสินค้าที่ระลึกจากค่ายผู้ถือลิขสิทธิ์ของซีรีส์นั้น ซึ่งมักจะวางจำหน่ายผ่านร้านค้าอย่างเป็นทางการหรือคอนเวนชัน และเมื่อมองในแง่ของงานประติมากรรม มีแบรนด์ตกแต่งบ้านสายแฟนตาซีอย่าง Nemesis Now ที่ทำสแตทูและหัวโซ่ตกแต่งสไตล์เทวดา/เทพอียิปต์ที่จับจินตนาการของ 'อานูบิส' มาใช้เป็นจุดขาย แม้จะไม่ผูกกับแฟรนไชส์ใดโดยตรง แต่ดีไซน์ค่อนข้างชัดเจน

อีกกลุ่มที่ฉันชอบคือผู้ผลิตโปสเตอร์และอาร์ตไพร้นท์เช่น Pyramid International ซึ่งมักออกแบบภาพศิลป์ของเทพอียิปต์ในสไตล์โมเดิร์น เหมาะกับคนที่อยากได้ภาพกำแพงสวย ๆ ที่มีองค์ประกอบ 'อานูบิส' โดยตรง ส่วนของสะสมขนาดเล็กอย่างพวงกุญแจ เข็มกลัด หรือของเครื่องเขียน เราจะเห็นแบรนด์สายทางวัฒนธรรมป๊อปนำสัญลักษณ์หัวหมาพร้อมเครื่องแต่งกายแบบอียิปต์มาทำลิขสิทธิ์บ้างเป็นครั้งคราว ทำให้คนรักธีมนี้มีตัวเลือกตั้งแต่ของตกแต่งบ้านไปจนถึงไอเท็มพกพาเล็ก ๆ

บ่อยครั้งที่นักวิจารณ์จะหยิบสัญลักษณ์อานูบิสมาเป็นกรณีศึกษาของการใช้ภาพลักษณ์โบราณในหนังผจญภัยเชิงพาณิชย์

ฉันมักมองการวิเคราะห์แบบนี้ด้วยความผสมผสานของความชอบและความห่วงใย—ชอบเพราะมันทำให้ต้องคิดลึกขึ้นว่าเครื่องหมายโบราณถูกนำไปใช้ยังไงในบริบทร่วมสมัย แต่ห่วงเพราะบางครั้งนักวิจารณ์ก็ชี้ให้เห็นถึงปัญหาซ้ำซาก เช่นการลดความซับซ้อนของความหมายให้เหลือแค่ 'ความตาย' หรือ 'ความลึกลับ' โดยไม่ยอมรับความหลากหลายของความเชื่อและบทบาทจริงของเทพเจ้าในประวัติศาสตร์

ตัวอย่างที่ชัดคือเมื่อพูดถึงหนังอย่าง 'The Mummy' นักวิจารณ์มักเน้นว่าภาพอานูบิสถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ของการคุกคามและพิธีกรรมความตาย ซึ่งทำให้ภาพลักษณ์ของวัฒนธรรมอียิปต์โบราณถูกขับเป็นฉากหลังเพื่อความตื่นเต้นเชิงบันเทิง มากกว่าจะเป็นการนำเสนอเชิงพรรณนาแบบละเอียด นักวิชาการบางคนยังชี้ว่าการใช้สัญลักษณ์เช่นนี้สะท้อนมุมมองแบบตะวันตกที่มองวัฒนธรรมอื่นเป็นสิ่งแปลกประหลาดหรือถูกครอบงำจากอดีต

แม้จะมีข้อวิจารณ์เหล่านี้ ฉันก็ยังเห็นคุณค่าเมื่อหนังทำให้คนรุ่นใหม่สนใจย้อนกลับไปศึกษาแท้จริงของสัญลักษณ์ แต่อยากให้การนำเสนอทั้งสนุกและให้เกียรติแหล่งกำเนิดของมันมากกว่านี้ นั่นคือความคิดที่ฉันมักค้างไว้หลังอ่านบทวิจารณ์หลายฉบับ

พอเอ่ยถึงชื่อ 'อานูบิส' ในบริบทของซีรีส์วัยรุ่น ผมมักจะนึกถึงบรรยากาศลึกลับของ 'House of Anubis' ก่อนเลย

เรื่องนี้ไม่ได้เอาเทพอียิปต์มานั่งเป็นตัวละครแนวตำนานตรงๆ แต่ใช้สัญลักษณ์และธีมของ 'อานูบิส' เป็นแกนสำหรับปริศนาในบ้านขลับๆ ของนักเรียน intern จากต้นฉบับดัตช์ที่ถูกดัดแปลงเป็นภาษาอังกฤษ ตัวซีรีส์เล่นกับรูปปั้น ประตูลับ และพิธีกรรมเล็กๆ ที่ทำให้ชื่อ 'อานูบิส' กลายเป็นฉากหลังที่ให้ความรู้สึกโบราณและน่ากลัวในแบบที่เหมาะกับผู้ชมวัยรุ่น

ในฐานะแฟนที่เติบโตมากับซีรีส์แนวลึกลับ ผมชอบวิธีที่ทีมงานไม่ยึดติดกับตำนานเดิมจนน่าเบื่อ แต่เลือกคัดเอาองค์ประกอบที่ให้บรรยากาศ เช่น ความลับเรื่องสุสานหรือสัญลักษณ์ศิลาจารึก แล้วเอามาปรับให้กลายเป็นปมของตัวละครแทน ผลคือคนดูจะได้ฟีลผสมระหว่างเรื่องโรงเรียนกับเรื่องลี้ลับโบราณ ซึ่งไม่เหมือนการยกเทพมาเป็นตัวละครหลัก แต่ก็ทำให้ชื่อ 'อานูบิส' ยังคงโดดเด่นในความทรงจำได้ดี

เราเจอแฟนฟิคที่เอา 'อนูบิส' มาจับคู่กับ Original Character หรือ 'Reader' อยู่บ่อยๆ จนเริ่มเข้าใจว่าเสน่ห์ของคู่แบบนี้คือความต่างระหว่างความเป็นอมตะกับความเป็นมนุษย์

เมื่อเขียนเป็นสองย่อหน้าแบบง่ายๆ จะเห็นภาพชัดเลย: ย่อหน้าแรกมักวางบทบาทของ 'อนูบิส' ให้เป็นผู้คุมกฎเงียบขรึม หรือเทพผู้พิทักษ์ที่มีภารกิจ มาดนิ่งและความลับมากมาย ย่อหน้าที่สองจะเล่าถึงบาดแผลความโดดเดี่ยวของเขาเมื่ออยู่กับ OC ที่อบอุ่น ตรงนี้แหละที่แฟนฟิคใช้สร้างเคมี — ความต่างทำให้เกิดไดนามิกซัพพอร์ต เรื่องราวมักทำเป็น Modern AU หรือโลกที่ผู้เล่นรู้จักจากเกมอย่าง 'SMITE' แล้วเปลี่ยนบทบาทให้เป็นความรักระหว่างเทพกับคนทั่วไป

ในฐานะคนชอบอ่านอะไรแบบนี้ สิ่งที่ดึงคือการแสดงให้เห็นความนุ่มนวลซ่อนอยู่ใต้หน้ากากแห่งความเป็นเทพ ใครเขียนบทให้ 'อนูบิส' มองมนุษย์ด้วยสายตาไม่ใช่แค่ผู้ถูกตัดสินแต่เป็นคู่ห่วงใย จะได้แฟิคที่หอมละมุนและมีความเศร้าติดปลายปากกา จบน้ำเสียงอบอุ่นแบบนี้แล้วก็ทำให้ยิ้มได้ทุกครั้ง

การได้เห็นรูปแบบของอะนูบิสในงานอนิเมะที่ผมคลุกคลีกับมานานมันทำให้คิดถึงการออกแบบตัวร้ายที่มีมิติอย่าง ’JoJo’ มากกว่าที่คิด

ผมชอบว่าที่นี่อะนูบิสไม่ได้แค่เป็นเทพโบราณ แต่ถูกตีความเป็น 'Stand' ที่มีความลึกลับและโหดร้าย—มันเป็นดาบสาปที่ฝังจิตวิญญาณ เดินเรื่องด้วยการครอบครองและเรียนรู้ศิลปะการต่อสู้จากคนที่ยืนจับมัน เมื่อฉากการต่อสู้เกิดขึ้นความเยือกเย็นของภาพและท่วงท่าที่แปลกกว่าปกติทำให้การ์ตูนฉากนั้นมีความเข้มข้นกว่าหลายเรื่องที่ใช้เทพในรูปแบบตรงไปตรงมา

สไตล์การเล่าในเรื่องนี้ทำให้ผมรู้สึกว่าการยกเอาตำนานอียิปต์มาแปลงเป็นพลังการ์ตูนเป็นไอเดียที่ฉลาด เหมือนเอาโครงสร้างของตำนานมาใส่กลไกการต่อสู้และการเล่าเรื่อง ฉากที่ตัวละครต้องรับมือกับดาบที่เรียนรู้จากผู้ใช้ก่อนหน้าและกลับมาท้าทายคนใหม่เป็นฉากโปรด เพราะมันผสมทั้งความขลังและความน่าสะพรึงได้อย่างลงตัว

แปลกดีที่ตัวละครอย่างอานูบิสมักถูกจับไปใส่บทบาทหลากหลายจนแทบไม่เหมือนเดิมในแต่ละนิยายที่ผมอ่าน

ฉันเห็นอานูบิสถูกใช้เป็นทั้งเทพผู้พาไปสู่วิญญาณและผู้พิพากษาคนต่างหาก ในเชิงโครงเรื่องเขาทำหน้าที่เป็นจุดศูนย์กลางให้ตัวละครหลักต้องเผชิญกับความตาย ความผิด และการไถ่บาป บ่อยครั้งผู้เขียนใช้ภาพลักษณ์ของอานูบิส—หัวสุนัขหรือหัวหมาป่าแต่งกายด้วยเครื่องหมายแห่งพิธีกรรม—เพื่อสร้างบรรยากาศของพิธีกรรมเก่าแก่และกฎเกณฑ์ที่ต้องปฏิบัติ ถ้าเปรียบเทียบกับเทพตะวันตกอื่นๆ อานูบิสเหมาะกับบทบาทที่ต้องการความเคร่งขรึมแต่ยังแฝงด้วยความเศร้าของคนที่รับรู้ชะตากรรมของผู้อื่น

หนึ่งตัวอย่างที่จับต้องได้คือในนิยายแฟนตาซีแนวผจญภัยที่อ้างอิงโลงศพและพิธีกรรมโบราณอย่าง 'The Kane Chronicles' ซึ่งอานูบิสถูกวางให้เป็นทั้งพันธมิตรและตัวทดสอบให้กับตัวละครหลัก ฉากที่ตัวละครต้องชั่งน้ำหนักว่าควรปล่อยหรือผูกมัดวิญญาณ สะท้อนความหมายของการปลดปล่อยและความรับผิดชอบต่อความตายอย่างชัดเจน ฉันชอบที่ผู้เขียนไม่ยึดติดกับภาพลักษณ์เดียว ทำให้อานูบิสกลายเป็นเครื่องมือเล่าเรื่องที่ยืดหยุ่น ทั้งเป็นคนกลางของความลับ เป็นปริศนา หรือแม้กระทั่งหัวหน้ากลุ่มลับๆ ที่มีจริยธรรมเป็นของตัวเอง

สรุปแล้วอานูบิสในนิยายมักเป็นมากกว่าเทพฝ่ายศาสนา เขาเป็นสัญลักษณ์ที่สะกิดให้ตัวละครและผู้อ่านตั้งคำถามเกี่ยวกับการตายและการตัดสินใจ ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมฉากที่มีอานูบิสมักตราตรึงใจและทิ้งร่องรอยอารมณ์ค้างอยู่ในเรื่องได้ดี